"Artıq pulunuzu gətirib məndə saxlasanız, daha az faiz alacaqsınız"

Faiz dəhlizinin aşağı həddi, bir ölkənin mərkəzi bankının kommersiya banklarından qəbul etdiyi əmanətlərə (depozitlərə) ödəyəcəyi ən aşağı faiz dərəcəsidir. Bu mexanizm maliyyə bazarında faiz dərəcələrinin həddindən artıq aşağı düşməsinin qarşısını almaq və dövriyyədəki pul kütləsini tənzimləmək üçün istifadə olunur.
Bu anlayışı daha sadə və aydın başa düşmək üçün onun necə işlədiyinə baxaq:
Sistem Necə İşləyir?
Kommersiya banklarının əlində günün sonunda artıq pul (likvidlik) qaldıqda, onlar bu vəsaiti gəlir gətirməsi üçün mərkəzi bankda yerləşdirə bilərlər. Mərkəzi bankın bu depozitlərə verdiyi faiz dərəcəsi elə faiz dəhlizinin aşağı həddidir (buna çox vaxt depozit imkanı dərəcəsi də deyilir).
Bazara Təsiri Nədir?
Döşəmə rolu oynayır: Heç bir kommersiya bankı öz pulunu bazarda başqa bir banka mərkəzi bankın təklif etdiyi faizdən daha aşağı dərəcə ilə borc verməz. Çünki mərkəzi bank tamamilə risksizdir. Sırf buna görə də, aşağı hədd bazardakı banklararası faizlər üçün bir "döşəmə" (ən aşağı səviyyə) rolunu oynayır.
Pul siyasətinin idarə edilməsi: Əgər mərkəzi bank bazarda pulların həddindən artıq ucuzlaşmasını və inflyasiyanın artmasını istəmirsə, bu aşağı həddi qaldırır. Beləcə, banklar pulu bazara buraxmaq yerinə mərkəzi bankda saxlamağa daha çox meyil edirlər.
Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin 23 Sentyabr 2026-cı il tarixli qərarı ilə uçot dərəcəsi və faiz dəhlizinin yuxarı həddi sabit saxlanıldığı halda, faiz dəhlizinin aşağı həddi 0.5 faiz bəndi azaldılmışdır.
Marja.az  xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının İdarə Heyətinin qərarı ilə uçot dərəcəsi 6.5%, yuxarı həddi isə 7.5% səviyyəsində sabit saxlanılıb. Faiz dəhlizinin aşağı həddi isə 0.5 faiz bəndi azaldılaraq 5% səviyyəsində müəyyən edilib. Faiz dəhlizinin parametrlərinə dair qərar qəbul olunarkən faktiki və proqnozlaşdırılan inflyasiyanın dinamikası, valyuta bazarında gedən proseslər, bank sektorunun likvidlik mövqeyinin dəyişimi, eləcə də qlobal monetar şəraitdə müşahidə olunan son meyillər nəzərə alınıb.
Bu Qərar Nə Deməkdir və Məqsəd Nədir?
Banklararası bazarın aktivləşməsi: Mərkəzi Bank aşağı həddi 5%-ə endirməklə kommersiya banklarına mesaj verir: "Artıq pulunuzu gətirib məndə saxlasanız, daha az faiz (5%) alacaqsınız." Bu, bankları izafi vəsaitlərini Mərkəzi Bankda dondurmaq yerinə, banklararası pul bazarında digər banklara borc verməyə və ya iqtisadiyyata yönəltməyə sövq edir.
İnflyasiya nəzarəti: Uçot dərəcəsinin (6.5%) və yuxarı həddin (7.5%) sabit saxlanılması ölkədəki inflyasiya gözləntilərini cilovlamaq və makroiqtisadi sabitliyi qorumaq məqsədi daşıyır. 
Kredit Faizlərinə Təsiri: Nə üçün kəskin azalma gözlənilmir?
Mərkəzi Bankın faiz dəhlizinin aşağı həddini azaltması bankların AMB-dən qazandığı faiz gəlirini azaltsa da, bu addım vətəndaşların və bizneslərin aldığı kredit faizlərinin dərhal ucuzlaşacağı mənasına gəlmir. Bunun bir neçə əsas səbəbi var:
Bankların risk marjası yüksəkdir: Kommersiya bankları kredit faizlərini müəyyən edərkən təkcə Mərkəzi Bankın dərəcələrinə deyil, müştərinin borcu qaytara bilməmə riskinə (kredit riskinə) də baxırlar. Azərbaycanda fərdi istehlak kreditlərinin faizləri hələ də yüksək (orta hesabla 17% ətrafında) qalmaqdadır.
İzafi likvidlik (pul bolluğu) şəraiti: Hazırda Azərbaycanın bank sektorunda kəskin pul bolluğu (izafi likvidlik) var. Bankların xarici resurslara və ya AMB-dən borc almağa ehtiyacı yoxdur. Əsas dərəcə olan uçot dərəcəsi (6.5%) dəyişmədiyi üçün bankların daxili resurs toplama xərcləri (məsələn, depozit faizləri) kəskin dəyişməyəcək.
Mümkün cüzi təsir: Aşağı həddin 5%-ə düşməsi sadəcə bankların öz aralarında bir-birinə qısamüddətli borc verməsini təşviq edə bilər (banklararası pul bazarı aktivləşir). Bu, yalnız çox böyük korporativ müştərilərə təklif olunan bəzi biznes kreditlərinin faizində simvolik, çox kiçik azalmalar yarada bilər, lakin sıravi vətəndaşın istehlak və ya ipoteka kreditlərinə ciddi təsiri gözlənilmir.
Manatın Məzənnəsinə Təsiri:
Sabitlik davam edəcəkmi?Mərkəzi Bankın faiz siyasətində atdığı bu addım manatın ABŞ dolları qarşısındakı rəsmi məzənnəsinə (1 USD = 1.70 AZN) heç bir təsir göstərmir. Bunun səbəbləri tamamilə fundamental iqtisadi amillərə əsaslanır:
Faktiki sabit rejim: Azərbaycanda manatın məzənnəsi sərbəst üzən deyil, faktiki olaraq rəsmi sabit konyuktura (fiksə olunmuş rejimə) tabedir. Məzənnə faiz dərəcələrinin qalxıb-düşməsindən deyil, Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) və AMB-nin valyuta hərraclarında bazara çıxardığı dollar kütləsindən asılıdır.
Valyuta bazarında təklif bolluğu: Ölkənin tədiyyə balansında böyük profisit (müsbət qalıq) var. Valyuta bazarında dollar təklifi tələbi üstələməkdə davam edir. Cari ildə əhalinin banklardan xarici valyuta alışı kəskin azalıb, əksinə banklara dollar satışı artıb.
Tarixi rekord ehtiyatlar: AMB-nin rəsmi valyuta ehtiyatları kəskin artaraq tarixi maksimuma – 15.3 milyard dollara çatıb. Bu nəhəng ehtiyat daxili valyuta bazarında manata qarşı hər hansı bir spekulyativ təzyiqin qarşısını tamamilə almağa imkan verir.
De-dollarizasiya trendi: Əhalinin banklardakı əmanətlərində dolların payı (dollarlaşma səviyyəsi) son bir ildə təxminən 25.8%-ə qədər geriləyib. Bu da insanların milli valyutaya olan etimadının yüksək olduğunu göstərir.
Mərkəzi Bankın qərarı bank daxili pul ticarətini canlandırmaq məqsədi daşıyır. Bu addım nə manatın dollar qarşısındakı rəsmi mövqeyini dəyişəcək, nə də aldığınız gündəlik kreditlərin faizlərini hiss olunacaq dərəcədə aşağı salacaq. 
Faiz dəhlizi — Mərkəzi Bankın banklararası pul bazarında qısamüddətli faiz dərəcələrini tənzimləmək üçün təyin etdiyi çərçivədir. Bu sistem üç əsas göstəricidən ibarətdir:
Yuxarı hədd (Gecəlik borclanma dərəcəsi): Bankların likvidlik (nağd pul) çatışmazlığı olduqda Mərkəzi Bankdan girov müqabilində götürə biləcəyi ən baha kreditin faizidir.
Uçot dərəcəsi: Dəhlizin mərkəzində dayanan və Mərkəzi Bankın pul-kredit siyasətinin istiqamətini göstərən əsas istinad dərəcəsidir.
Aşağı hədd (Gecəlik depozit dərəcəsi): Bankların əlində qalan artıq vəsaiti (izafi likvidliyi) Mərkəzi Bankda depozit kimi yerləşdirərək qazana biləcəyi ən minimum faizdir.