Qlobal iqtisadiyyat rüsumlara uyğunlaşır

2026-cı ildə qlobal ÜDM artımı bir qədər zəifləyəcək
BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransı (UNCTAD) ekspertlərinin proqnozuna görə, dünya iqtisadiyyatı 2026-cı ildə 2025-ci ildəki 2,8%-dən sonra 2,7% artacaq. Artımın zəifləməsinə qlobal iqtisadiyyatın daha da parçalanması, ölkələr üzrə proteksionizmin güclənməsi və dünyada artan qeyri-müəyyənliyin nəticəsi olan zəif investisiya fəallığı səbəb olacaq.
UNCTAD analitiklərinin bu ilin ilk makroiqtisadi icmalında qeyd etdiklərinə görə, 2026-cı ildə qlobal ÜDM artımı 2025-ci ilin göstəricisindən aşağı olacaq — 2,7% (2025-ci ildə 2,8%). Bu göstərici həmçinin pandemiyadan əvvəlki 2010-cu illərin orta səviyyəsindən (3,2%) də aşağı qalacaq.
Bu il dünya ticarətinin həcminin artım tempi də nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyəcək — 3,8%-dən 2,2%-ə enəcək. Ticarət məhdudiyyətlərinin tətbiqi gözləntiləri fonunda yaranmış ötənilki qabaqlayıcı ixrac impulsu artıq tükənib və indi qlobal ixrac-idxal həcmlərinin azalması faktiki olaraq alternativsiz görünür. Tariflərin artırılması isə ölkələri tədarük zəncirlərini yenidən qurmağa sövq etməyə davam edəcək.
Ekspertlərin fikrincə, ABŞ rüsumlarından zərər çəkmiş Avropa İttifaqı (Aİ) hazırda ixrac və idxalın diversifikasiyasında xüsusilə maraqlıdır. Qeyd edək ki, yanvarın 9-da Aİ Şurası tərəfindən imzalanması təsdiqlənən MERCOSUR (Cənubi Amerika dövlətlərinin birliyi) ilə azad ticarət zonası haqqında saziş ilk növbədə Avropaya aqrar-sənaye kompleksi məhsulları üzrə ticarəti artırmağa imkan verəcək.
Ümumilikdə UNCTAD Avropa iqtisadiyyatının perspektivlərini qeyri-müəyyən qiymətləndirir. Aİ-də inflyasiya səviyyəsi Avropa Mərkəzi Bankının hədəf göstəricilərinə uyğun olduğundan, pul-kredit siyasətinin yumşaq qalacağı və bunun daxili tələbi dəstəkləyə biləcəyi gözlənilir. Qeyri-müəyyən xarici perspektivlər fonunda Aİ iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 1,3% artacağı (2025-ci ildə 1,5%) proqnozlaşdırılır.
Proqnozdan həmçinin görünür ki, ABŞ iqtisadiyyatı 2026-cı ildə 2% artacaq (2025-ci ildə bu göstərici 1,9% olub). Bu, pul-kredit siyasətinin yumşaldılmasının gecikmiş təsiri, eləcə də ölkənin tətbiq etdiyi rüsumların nəticələrinə uyğunlaşma fonunda baş verəcək. Əlavə risk amili kimi prezident Donald Trampın Federal Ehtiyat Sisteminə (FED) və onun rəhbəri Cerom Pauellə təzyiqi qalır. Yanvarın 12-də məlum olub ki, Kolumbiya dairəsinin prokurorluğu cənab Pauellə qarşı araşdırmaya başlayıb. Ehtimal olunur ki, o, FED-in qərargahının yenilənməsinin miqyası barədə yanlış məlumat verərək ABŞ Konqresini çaşdırıb. Tənzimləyicinin rəhbəri işi siyasi hesab edir və bunu FED-in müstəqilliyini qoruması və prezidentin təkid etdiyi kəskin faiz endirimindən imtina etməsi ilə əlaqələndirir.
2026-cı ildə iqtisadi artımın zəifləməsi Çində də gözlənilir: UNCTAD proqnozuna əsasən, ölkənin ÜDM-i 2025-ci ildəki 5%-dən sonra 4,6% artacaq. Səbəblər sırasında daxili tələblə bağlı problemlər və daşınmaz əmlak bazarındakı geriləmə göstərilir. Bununla belə, "Goldman Sachs" xatırladır ki, indiyədək bu problemlər Çin iqtisadiyyatının dayanıqlı artımına mane olmayıb və 2026-cı il də böyük ehtimalla istisna olmayacaq. Analitiklərin fikrincə, ABŞ-nin ticarət tərəfdaşları arasında tədarük marşrutlarını ən sürətlə yenidən yönləndirən Çin olacaq və ölkənin ixracı sabit şəkildə artmağa davam edəcək.
Regional inteqrasiya (xüsusilə Asiya-Sakit okean regionunda) deqloballaşmadan irəli gələn itkiləri yalnız qismən kompensasiya edəcək. Qeyri-müəyyənlik şəraitində dünyada investisiya fəallığı yavaşlamağa davam edəcək. Bu il onu hətta süni intellekt texnologiyalarına artan yatırımların da dəstəkləyə bilməyəcəyi ehtimal olunur. Ekspertlərin digər mənfi proqnozları arasında proteksionizmin güclənməsi də var: bir çox ölkələrin aqressiv ticarət siyasəti fonunda daxili bazarların qorunması üçün formal əsaslar qarşıdakı ildə daha da artacaq. / banker.az