Çinin təhlükəli investisiya SİYASƏTİ - Türkmənistan borc içində boğulur

Çinin Orta Asiya ölkələri ilə iqtisadi əlaqələri getdikcə güclənir. Bu sahədə rəsmi Pekinin əldə etdiyi mühüm uğur deməyə əsas verir ki, son illərdə bu ölkənin regionda siyasi və iqtisadi təsiri əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Dünyanın ikinci iqtisadiyyatı olan Çin Orta Asiyanın enerji resurslarına milyardlarla dollar sərmayə qoymağa hazırdır və regionu ölkəni Avropa ilə birləşdirən iddialı "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsünün mühüm hissəsi kimi görür. Belə ki, hazırda Çin yerli siyasi və biznes elitaları ilə qarşılıqlı faydalı fəaliyyətdə zəngin təcrübəyə malikdir və region ölkələrinin iqtisadiyyatına böyük həcmdə vəsaitlər yatırır.
Xatırladaq ki, yalnız 2023-cü ilin mayında Çin-Orta Asiya sammitində Si Cinpin Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan liderlərinə 26 milyard yuan təmənnasız yardım göstərəcəyini vəd edib.
Təxminən 20 ildir ki, Çin iş adamları regionun iqtisadiyyatına 68,4 milyard dollar vəsait qoyublar. Bura infrastruktur obyektlərinin tikintisinə qoyulna xərclər və Orta Asiya şirkətlərinə məqsədli layihə tranşları daxildir.
Ayrılan vəsaitin yarısı Qazaxıstan iqtisadiyyatına aiddir – 35,6 milyard dollar. Türkmənistan son 17 ildə regionda Çin pulunun ikinci ən böyük alıcısına çevrilib – 15 milyard dollar.
Özbəkistan eyni dövrdə cəmi 9,66 milyard dollar, Qırğızıstan 4,73 milyard dollar, Tacikistan 3,33 milyard dollar cəlb edə bilib.
Belə bir sərmayənin əldə edilməsinin nisbətən asan olduğuna inanılır – rəsmi Pekin güzəştli kredit şərtləri təklif edir və ciddi tələblər irəli sürmür.
Çin ekspansiyasının əleyhdarları hesab edirlər ki, bu cür investisiyalar təhlükəlidir, çünki onlar ölkələri qondarma "borc tələsinə" düşməyə sövq edir. Məsələn, Tacikistanın xarici borcunun demək olar ki, 50%-i Çinin payına düşür, Qırğızıstanın xarici borcunda Çinin payı nisbətən daha azdır, bu rəqəm demək olar ki, 45%-ə çatır.
Türkmənistan və Özbəkistanda həqiqi vəziyyət haqqında etibarlı məlumat yoxdur, lakin Çinə borcu çox yüksək olduğundan Aşqabadın bir neçə ildir ki, Türkmənistan qazını Çinə pulsuz ixrac etdiyi iddia edilir. Eyni zamanda, Qazaxıstanın xarici borcunda Çinin payı cəmi 7% təşkil edir ki, bu da həm investisiyalara, həm də Çindən gələn kreditlərə rasional yanaşan Qazaxıstan hakimiyyətinin çox balanslı mövqeyindən xəbər verir.
KONKRET.az-ın ANALİTİK QRUPU