Bankların xalis mənfəəti 18,8 faiz artıb, lakin depozit və risk xərcləri də yüksəlib

Azərbaycanın bank sektoru 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarını mənfəətlə başa vurub. Bankların xalis mənfəəti ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 171 milyon 100 min manat və ya 18,8 faiz artaraq 1 milyard 81 milyon 800 min manata çatıb.
Bu barədə Marja.az Azərbaycan Mərkəzi Bankının 2025-ci və 2026-cı illərin sentyabr ayları üzrə statistik bülletenlərində təqdim olunan "Bank sektorunun mənfəət və zərər haqqında hesabatı" cədvəllərinin müqayisəsinə istinadən xəbər verir.
2025-ci ilin ilk doqquz ayında bank sektoru 910 milyon 700 min manat xalis mənfəət əldə etmişdi. Beləliklə, cari ilin eyni dövründə bankların xalis mənfəəti 1 milyard manat həddini keçib.
Təhlil göstərir ki, bank sektorunda mənfəətin artmasının əsas mənbələri kreditlərdən əldə edilən faiz gəlirlərinin yüksəlməsi, qeyri-faiz gəlirlərinin genişlənməsi və qeyri-faiz xərclərinin gəlirlərdən daha aşağı templə artmasıdır.
Bununla yanaşı, aktivlər üzrə mümkün zərərlərin ödənilməsi üçün xüsusi ehtiyatlara ayırmaların daha yüksək templə artması bankların maliyyə nəticələrinə mənfi təsir göstərib.
Faiz gəlirləri 4 milyard manatı keçib
Bank sektorunun faiz gəlirləri 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında 4 milyard 189 milyon 300 min manat təşkil edib. Bu göstərici 2025-ci ilin eyni dövründə qeydə alınmış 3 milyard 666 milyon 800 min manatla müqayisədə 522 milyon 500 min manat və ya 14,3 faiz çoxdur.
Faiz gəlirlərinin əsas hissəsi kreditlər hesabına formalaşıb. Belə ki, kreditlər üzrə faiz gəlirləri 2025-ci ilin ilk doqquz ayında 2 milyard 887 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 3 milyard 379 milyon 700 min manata çatıb. Nəticədə kreditlərdən faiz gəlirləri 492 milyon 700 min manat və ya 17,1 faiz artıb.
Bu artım bank sektorunun kredit portfelinin genişlənməsi ilə müşayiət olunub. Bankların ümumi kredit portfeli 2025-ci ilin sentyabr ayının sonundakı 29 milyard 276 milyon 300 min manatdan 2026-cı ilin sentyabr ayının sonunda 33 milyard 684 milyon 700 min manata yüksəlib. Beləliklə, kredit portfeli illik müqayisədə 4 milyard 408 milyon 400 min manat və ya 15,1 faiz artıb.
Diqqətçəkən digər dəyişiklik maliyyə sektorunda yerləşdirilmiş vəsaitlərdən əldə edilən faiz gəlirlərində qeydə alınıb. Bu gəlirlər 238 milyon 600 min manatdan 354 milyon 100 min manata yüksəlib. Artım 115 milyon 500 min manat və ya 48,4 faiz təşkil edib.
Əksinə, qiymətli kağızlardan faiz gəlirləri 417 milyon 500 min manatdan 356 milyon 700 min manata düşüb. Bu istiqamət üzrə azalma 60 milyon 800 min manat və ya 14,6 faiz olub.
Depozitlər banklar üçün daha baha başa gəlir
Bankların faiz gəlirləri ilə yanaşı, faiz xərcləri də yüksəlib. 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında bank sektorunun faiz və onlara bağlı xərcləri 1 milyard 548 milyon 200 min manat təşkil edib. 2025-ci ilin müvafiq dövründə bu göstərici 1 milyard 341 milyon 100 min manat idi. Beləliklə, faiz xərcləri 207 milyon 100 min manat və ya 15,4 faiz artıb.
Ən böyük xərc maddəsi depozitlər üzrə ödənilən faizlər olub. Bu istiqamətdə xərclər 938 milyon 100 min manatdan 1 milyard 129 milyon 700 min manata yüksəlib. Depozitlər üzrə faiz xərclərinin illik artımı 191 milyon 600 min manat və ya 20,4 faiz təşkil edib.
Bu göstərici bankların depozitlərə görə ödədikləri ümumi faiz məbləğinin kredit faiz gəlirlərindən daha sürətlə artdığını göstərir. Lakin faiz xərclərinin artması həm cəlb olunan depozitlərin həcminin genişlənməsi, həm də maliyyələşmənin qiymətindəki dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər. Təqdim olunan ümumi göstəricilər bu iki amilin təsirini ayrıca müəyyən etməyə imkan vermir.
Faiz xərclərinin artmasına baxmayaraq, bank sektorunun xalis faiz gəliri 2025-ci ilin doqquz ayındakı 2 milyard 281 milyon 900 min manatdan 2026-cı ilin eyni dövründə 2 milyard 586 milyon 300 min manata yüksəlib. Artım 304 milyon 400 min manat və ya 13,3 faiz olub. Bu nəticə kreditləşmədən əldə edilən əlavə gəlirlərin artan maliyyələşmə xərclərini kompensasiya etdiyini göstərir.
Qeyri-faiz gəlirləri 1 milyard 545 milyon manata yüksəlib
2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında bank sektorunun qeyri-faiz gəlirləri 1 milyard 545 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövründə qeydə alınmış 1 milyard 378 milyon 800 min manatla müqayisədə 166 milyon 200 min manat və ya 12,1 faiz artıb.
Hesabların aparılması üzrə xidmətlərdən əldə edilən komissiya gəlirləri 318 milyon 400 min manatdan 344 milyon 400 min manata yüksəlib. Artım 26 milyon manat və ya 8,2 faiz təşkil edib.
Məzənnə dəyişmələri də daxil olmaqla, valyuta əməliyyatlarından xalis gəlirlər isə 201 milyon 300 min manatdan 223 milyon 900 min manata çatıb. Bu istiqamətdə gəlirlər 22 milyon 600 min manat və ya 11,2 faiz artıb.
Digər qeyri-faiz gəlirləri 855 milyon 600 min manatdan 975 milyon 800 min manata yüksəlib. Artım 120 milyon 200 min manat və ya 14,1 faiz təşkil edib.
Beləliklə, qeyri-faiz gəlirlərindəki ümumi artımın təxminən 72 faizi digər qeyri-faiz gəlirləri maddəsinin payına düşüb.
Bununla belə, həmin maddənin tərkibi barədə əlavə açıqlama olmadığından artımın konkret hansı əməliyyatlardan qaynaqlandığını müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Bankların xərcləri gəlirlərdən daha zəif templə artır
Bank sektorunun maliyyə nəticələrində diqqətçəkən məqamlardan biri qeyri-faiz xərclərinin artım tempinin gəlirlərin artım tempindən geri qalmasıdır. 2026-cı ilin ilk doqquz ayında bankların qeyri-faiz xərcləri 2 milyard 434 milyon 100 min manat təşkil edib. 2025-ci ilin müvafiq dövründə bu göstərici 2 milyard 287 milyon 600 min manat olmuşdu. Beləliklə, qeyri-faiz xərcləri 146 milyon 500 min manat və ya 6,4 faiz artıb. Eyni dövrdə bankların xalis faiz gəlirləri və qeyri-faiz gəlirlərinin cəmi 13 faizdən çox yüksəlib.
Hesablamalara əsasən, qeyri-faiz xərclərinin xalis faiz gəlirləri ilə qeyri-faiz gəlirlərinin cəminə nisbəti 2025-ci ilin doqquz ayında 62,5 faiz olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 58,9 faizə enib. Bu, təxminən 3,6 faiz bəndi yaxşılaşma deməkdir.
Başqa sözlə, bank sektoru hər 100 manatlıq müvafiq gəlir bazasına qarşı 2025-ci ildə təxminən 62 manat 50 qəpik qeyri-faiz xərci çəkirdisə, 2026-cı ildə bu məbləğ təxminən 58 manat 90 qəpik təşkil edib.
Göstərici bank sektorunda əməliyyat səmərəliliyinin yaxşılaşdığına işarə edir.
Əməliyyat mənfəəti 324 milyon manat artıb
Gəlirlərin yüksəlməsi və qeyri-faiz xərclərinin nisbətən aşağı templə artması bankların əməliyyat mənfəətində daha güclü artımla nəticələnib. 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında bank sektorunun əməliyyat mənfəəti 1 milyard 697 milyon 200 min manat təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövründəki 1 milyard 373 milyon 200 min manatla müqayisədə 324 milyon manat və ya 23,6 faiz çoxdur.
Diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, əməliyyat mənfəətinin artım tempi xalis mənfəətin artım tempini üstələyib. Bankların əməliyyat mənfəəti 23,6 faiz artdığı halda, xalis mənfəətində artım 18,8 faiz təşkil edib. Bu fərqin əsas səbəblərindən biri risk ehtiyatlarına ayırmaların artmasıdır.
Risk ehtiyatlarına ayırmalar təxminən 39 faiz artıb
Bank sektorunda mənfəətin artımını məhdudlaşdıran əsas amillərdən biri aktivlər üzrə mümkün zərərlərin ödənilməsi üçün yaradılan xüsusi ehtiyatlara ayırmalar olub. 2025-ci ilin yanvar–sentyabr aylarında bu istiqamətdə xərclər 248 milyon 100 min manat təşkil etdiyi halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 344 milyon 700 min manata çatıb. Beləliklə, ehtiyatlara ayırmalar 96 milyon 600 min manat və ya 38,9 faiz artıb.
Müqayisə üçün, bankların əməliyyat mənfəəti 23,6 faiz yüksəlib.
Bu, risk ehtiyatları üzrə xərclərin əməliyyat mənfəətindən daha sürətlə artdığını göstərir.
Ehtiyatlara ayırmaların əməliyyat mənfəətinə nisbəti 2025-ci ilin doqquz ayında 18,1 faiz təşkil etdiyi halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 20,3 faizə yüksəlib. Lakin ehtiyat xərclərinin artmasını avtomatik olaraq problemli kreditlərin eyni nisbətdə çoxalması kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu göstəriciyə kredit portfelinin genişlənməsi, risklərin qiymətləndirilməsi və ehtiyatların formalaşdırılması üzrə digər amillər də təsir edə bilər.
Bankların mənfəət vergisi 270 milyon manatı keçib
2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında bankların vergilər ödənilənədək mənfəəti 1 milyard 352 milyon 600 min manat təşkil edib. Bu göstərici 2025-ci ilin müvafiq dövründə 1 milyard 125 milyon 200 min manat olmuşdu. Beləliklə, vergiyəqədərki mənfəət 227 milyon 400 min manat və ya 20,2 faiz artıb.
Bank sektorunun mənfəətdən vergi xərci isə 214 milyon 500 min manatdan 270 milyon 800 min manata yüksəlib. Artım 56 milyon 300 min manat və ya 26,2 faiz təşkil edib. Nəticədə xalis mənfəət 171 milyon 100 min manat artaraq 1 milyard 81 milyon 800 min manata çatıb.
Bankların mənfəəti artır, amma risk xərcləri diqqət mərkəzində qalır
Marja.az-ın müqayisəli təhlili göstərir ki, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında Azərbaycanın bank sektoru həm gəlirlilik, həm də əməliyyat səmərəliliyi baxımından əvvəlki ilin eyni dövründən daha yüksək nəticə əldə edib.
Bankların faiz gəlirlərinin 522 milyon 500 min manat, xalis faiz gəlirlərinin 304 milyon 400 min manat, əməliyyat mənfəətinin isə 324 milyon manat artması sektorun əsas fəaliyyətindən əldə etdiyi maliyyə nəticələrinin gücləndiyini göstərir.
Bununla yanaşı, depozitlər üzrə faiz xərclərinin 20,4 faiz, xüsusi ehtiyatlara ayırmaların isə 38,9 faiz artması diqqət tələb edən iki əsas tendensiyadır.
Bank sektorunun gələcək mənfəət dinamikası kredit portfelinin keyfiyyətindən, maliyyələşmə xərclərinin səviyyəsindən, qeyri-faiz gəlirlərinin davamlılığından və əməliyyat səmərəliliyinin qorunmasından asılı olacaq.