Azərbaycan bankları manatdan necə qazanır?

Son illərdə Azərbaycanda milli valyutada (manat) verilən kreditlərin faiz dərəcələri ilə depozit faizləri arasındakı fərq (marja) nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb.
Banker.az bu barədə Azərbaycan Mərkəzi Bankının təqdim etdiyi rəsmi rəqəmlərə istinadən xəbər verir.
2019-cu ildə manat kredit faizləri ilə depozit faizləri arasındakı marja təxminən 4.7% civarında olub. 2023-cü ilin ortalarında bu göstərici 6%-ə çatıb və 2024-cü ildə də yüksək olaraq qalır. 2025-ci ilin yanvar və fevralda cüzi alsa da 6 faizlik marjaya çox yaxın bir məsafədədir. Bu bir növ klassik bank fəaliyyəti üzrə mənfəətliliyik marjasıdır.
Son illərdə Mərkəzi Bankın tətbiq etdiyi monetar sərtləşmə depozit faizlərini yuxarı doğru itələyib. AMB buna bazarda ən güclü təsirə sahib olan məcburi ehtiyat normalarının (MEN) əmsallarını yüksəltməklə nail olub. Əmsalları bankların əmanət həcmləri və onların strukturları əsasında tətbiq etməsi iri banklara daha çox təsir edib ki, bu da həmin bankları da depozit bazarında "qol çırmalamağa" məcbur edib.Nəticədə ölkədə demək olar ki, fiziki şəxslər üçün təklif edilən manat depozitlərinin gəlirlilik faizi illik demək olar ki böyük əksəriyyətində 9-11 faiz aralığına yüksəlib. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, MEN əmsalları təkcə fiziki şəxslərin deyil, həm də hüquqi şəxslərin banklardakı depozitlərinə də təsir edir. Hüquqi şəxslərin depozit faizləri MEN-nin tətbiq edildiyi gündən manatda illik (orta) 5.68 faizdən 6.88 faizə yüksəlib.
Dollar-manat məzənnəsinin 2017-ci ilin martından 1.7-də lövbər salması bankları xarici valyutada (dollar) depozit cəlbində daha da arxayın salıb. Sektorun 1 mart 2025-ci il tarixinə balansına baxdıqda 37.84 mlrd. manatlıq depozitlərin 15.5 mlrd. manat (ekv.) xarici valyutadadır. Kreditlərdə isə 27.59 mlrd. mantının yalnız 4.27 mlrd. mantı (ekv.) xarici valyutada verilib.
Banklarların əksəriyyəti dollarda yüksək faizli gəlirlər təklif etməklə, onu milli valyutaya svop etməklə kreditə yönəldirlər. Bankların depozit faizlərinin kreditlərə nisbətən daha çox yüksəlməsi dollarda orta faiz marjasını 2.5 faizə qədər endirib.