Çinin iştirakı olmadan robot hazırlamaq niyə demək olar mümkün deyil?

Çində elektromobil sənayesinin inkişafı robototexnika üçün komponentlərin istehsalına güclü təkan verib. Bu gün Çin şirkətləri robotları digər bazar iştirakçılarının hələ təmin edə bilmədiyi miqyasda və qiymətlərlə istehsal edirlər.
Onilliklər ərzində robototexnika sahəsində dünya lideri Yaponiya olub.
Yarım əsrdən çox əvvəl yaponiyalı tədqiqatçılar əşyaları tuta və iki ayaq üzərində yeriyə bilən ilk robotu təqdim edərək ictimaiyyəti heyrətləndirmişdilər. 1984-cü ildə Yaponiyadan olan komanda notları vərəqdən oxuyub pianoda ifa edə bilən robot hazırlamışdı. Honda 2000-ci ildə ilk insanabənzər robotunu təqdim edəndə ölkənin bu sahədə liderliyinin birdəfəlik möhkəmləndiyi görünürdü.
Lakin indi, dünyanın müxtəlif ölkələrində texnologiya investorları, startap təsisçiləri və dövlət rəsmiləri süni intellektin robototexnikanın inkişafına təkan verəcəyinə güvəndikləri bir vaxtda, liderlik başqa ölkəyə keçib.
Ötən il Tokioda keçirilən Humanoids Summit tədbirində iştirakçılar uzun illər davam edən investisiyalar və tədqiqatlar hesabına qurulmuş sənayenin uğurlarını qeyd etmək əvəzinə başqa bir məsələni müzakirə edirdilər: Yaponiya şirkətləri Çin rəqiblərinin getdikcə daha çox ələ keçirdiyi bazarda mövqelərini necə geri qaytara bilərlər?
İnvestorlar Yaponiya şirkətlərini qiymət baxımından Çin istehsalçıları ilə rəqabət apara bilməsələr belə, üstünlük qazana biləcəkləri nişlər axtarmağa çağırırdılar. Çinin Unitree Robotics şirkətinin rəqs edən robotu tədbirdə ictimaiyyətin ən böyük marağını cəlb etdi. İki Yaponiya şirkəti isə öz proqram təminatlarını nümayiş etdirmək üçün Unitree robotlarından istifadə etdi.
Çin şirkətləri hazırda insanabənzər robotlar üçün komponentlərin təchizat zəncirində dominant mövqeyə malikdir.
Çin istehsalçıları insanabənzər robotların təchizat zəncirində lider mövqeləri ələ keçiriblər. Unitree kimi startaplar belə robotları minlərlə sayda və hər birini 5 000 dollardan aşağı qiymətə istehsal edir. Yaponiya və digər ölkələrdəki rəqiblər istehsal tempi və maya dəyəri baxımından onlarla ayaqlaşa bilmirlər.
Əvvəllər Çin robotları sensorlar və oynaqlar kimi komponentlər üzrə Yaponiya və digər xarici təchizatçılardan asılı idi. Bu gün isə həmin hissələr də Çində istehsal olunur.
"Çin şirkətlərinin komponentləri olmadan insanabənzər robot yığmaq praktiki olaraq mümkün deyil", — Bank of America-nın bölməsi olan BofA Global Research-də Böyük Çin regionu üzrə avtomobil və sənaye istiqamətinin rəhbəri Minq Sun Li bildirir.
"Çində komponentlərin maya dəyəri həddindən artıq sürətlə azalır. Digər ölkələr Çin istehsalçıları ilə rəqabət apara bilmirlər", — Li izah edir.
Lakin məlum olub ki, insanabənzər robot yaratmaq ona real tətbiq sahəsi tapmaqdan daha asandır. Hətta robototexnika sahəsinin rəhbərləri də etiraf edirlər ki, müasir modellər hələ sənaye ətrafında bu qədər ajiotaj yaradan tapşırıqları yerinə yetirməkdən uzaqdır.
İnsanabənzər robotların potensialı hələ tam açılmasa da, Çin robototexnikanın iqtisadi baxımdan mühüm başqa bir seqmentində — istehsalın avtomatlaşdırılmasında artıq təsirli üstünlük əldə edib.
Çin sənaye robotlarının istehsalı və tətbiqi tempinə görə dünyada liderdir. 2024-cü ildə Çin zavodlarında iki milyondan çox belə qurğudan istifadə olunurdu. Bundan əlavə, il ərzində daha 300 000 robot quraşdırılmışdı. Bu göstərici dünyanın bütün digər ölkələrinin ümumi nəticəsindən yüksəkdir.
Unitree Robotics də daxil olmaqla Çin robototexnika şirkətləri robotlara real dünyanı qavramağı, düşünməyi və real şəraitdə hərəkət etməyi öyrətmək üçün Nvidia-nın simulyasiya proqram təminatından hələ də fəal istifadə edirlər.
Çindən sonra ən böyük bazarlar olan Yaponiya, ABŞ, Cənubi Koreya və Almaniyada isə sənaye robotlarının tətbiqi hallarının sayı azalıb.
Bu ay Çin tənzimləyiciləri yeni kampaniyaya başlayıblar. Məqsəd yerli hakimiyyət orqanlarını və dövlət şirkətlərini insanabənzər robotların sənayedə tətbiqi üçün daha fəal imkanlar axtarmağa təşviq etməkdir.
Çinin insan kimi hərəkət edən və fəaliyyət göstərən robotların yaradılması yarışındakı liderliyi elektromobil sənayesinin inkişafı ilə sıx bağlıdır. Onilliklər ərzində dövlət investisiyaları və vintlərdən litium-ion batareyalarına qədər demək olar bütün komponentlərin ölkə daxilində istehsalını nəzərdə tutan strategiya sayəsində Çin dünyanın ən böyük elektromobil ixracatçısına çevrilib.
Hazırda elektromobil komponentləri istehsal edən bir çox şirkət məhsullarını robot istehsalçılarına da tədarük edir.
"Əgər şirkət avtomobil komponentləri istehsal etməyi bacarırsa, böyük ehtimalla insanabənzər robotlar üçün də hissələr hazırlaya bilər", — Li deyir.
Çində elektromobil bumunun başlanğıcını Şanxayda nəhəng zavod açan ABŞ şirkəti Tesla qoyub. Tesla ətrafında formalaşmış təchizatçılar şəbəkəsi şirkətin robototexnika istiqamətinə də xidmət göstərir.
Tesla Çin xaricindəki müştərilər üçün ayrıca təchizat zənciri qurmağa çalışsa da, hələ də komponentlərin ən azı 70%-i üzrə Çin istehsalçılarından asılıdır, Li qeyd edir.
BYD və Xiaomi də daxil olmaqla Çin elektromobil istehsalçıları insanabənzər robotlardan əşyaların daşınması kimi sadə tapşırıqlarda istifadə etməyə başlayan ilk şirkətlər olub. Bu robotların bir hissəsi UBTech tərəfindən hazırlanıb.
Şirkətin baş ofisi Şençjendə yerləşir. Onun ətrafında əvvəllər avtomobil sənayesi, indi isə robototexnika üçün çalışan təchizatçılar şəbəkəsi formalaşıb. UBTech-in brend üzrə direktoru Maykl Tam bildirir ki, bunun sayəsində şirkət istənilən detalı bir neçə saat ərzində əldə edə bilir.
Şençjendə keçirilən UBTech sərgisində nümayiş etdirilən robot komponentləri.
Bir çox komponent 3D-printerlərdə çap olunur.
"Mən dizayn xəritəsini səhər saat 9-a qədər göndərə və günortaya qədər hazır çap olunmuş komponentləri ala bilərəm", — Tam danışır. "Təchizatçılardan biri məşğuldursa, sadəcə başqasına müraciət edirəm".
Tamın sözlərinə görə, UBTech robotlarının komponentlərinin 90%-dən çoxu Çin şirkətlərindən alınır. Hələlik idxal edilməli olan əsas detallar robotların hərəkətlərini idarə edən kompüter çipləridir.
Yaxınlıqdakı Şençjen şəhərində sürücüyə yardım sistemləri üçün lidar sensorları istehsal edən RoboSense şirkəti 2024-cü ildə robototexnika istiqamətini işə salıb.
RoboSense-in robototexnika üzrə vitse-prezidenti Yan Syanşen bildirir ki, əvvəllər şirkət avtomatlaşdırılmış istehsal xətləri üçün komponent almaq məqsədilə Yaponiya şirkətlərinə müraciət edirdi.
"İndi buna ehtiyac qalmayıb", — Yan deyir. "Çin təchizatçıları xeyli daha çox seçim təklif edirlər".
2025-ci ildə Çin investorları insanabənzər robotlar hazırlayan startaplara 5 milyard dollardan çox sərmayə yatırıblar. Bu, əvvəlki beş ilin ümumi investisiya həcminə bərabərdir. Cari ilin ilk beş ayında isə sektora yatırılan vəsait ötən ilin göstəricisini təxminən 1 milyard dollar üstələyib.
Şençjendəki elektronika bazarında insanabənzər robotları icarəyə götürmək mümkündür.
Bu fəallıq insanabənzər robotların süni intellekti fiziki formada reallaşdırmağın əsas üsullarından birinə çevrilə biləcəyinə inamın artdığını göstərir. Onlarla Çin startapı bu konsepsiyanın həyata keçirilməsi üzərində fəal işləyir.
Unitree mart ayında Şanxay birjasında səhmlərinin yerləşdirilməsi üçün ərizə təqdim edib. Ötən həftə şirkət tənzimləyici yoxlamadan keçdiyini bildirib. Bu, səhmlərin satışına bir neçə həftə ərzində başlamağa imkan verə bilər.
Yerləşdirmənin bu il Çində keçiriləcək ən böyük IPO-lardan biri olacağı gözlənilir. Robototexnika ilə əlaqəli 50-yə yaxın başqa şirkət isə Honq Konq birjasında listinq gözləyir.
Şençjendəki RoboSense şirkətində robot qutuları açmağı və qatlamağı öyrənir.
Ötən il UBTech 1 000 insanabənzər robot istehsal edib. Şirkət bu il istehsalı 10 dəfə artırmağı planlaşdırır.
Şirkət təsisçiləri və investorlar insanabənzər robotların gələcəyini təhlükəli tapşırıqların yerinə yetirilməsində görürlər. Məsələn, robotlar zavodlarda kimyəvi maddə sızmalarını izləyə və ya ağır yükləri daşıya bilər.
Lakin hazırda robotlar ətraf mühitdə dəyişən şəraitə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkirlər. Çin Yeni ili münasibətilə televiziya şousu kimi tədbirlərdə sinxron rəqsləri ilə beynəlxalq diqqət qazanan insanabənzər robotlar əvvəlcədən proqramlaşdırılmış ssenarilər üzrə hərəkət edirdilər.
Çin şirkətləri robotlara düşünməyi və hərəkət etməyi öyrətmək üçün real dünyanı kifayət qədər dəqiq modelləşdirə bilən proqram təminatı yaratmaqda da çətinliklərlə üzləşirlər. Bu problemi həll etmək üçün onların bir çoxu ABŞ-ın çip istehsalçısı Nvidia-nın simulyasiya proqramlarından istifadə edir.
Ötən ay Nvidia-nın baş direktoru Censen Huan Unitree ilə əməkdaşlıq elan edib. Tərəflər qərar qəbul etmək üçün Nvidia çiplərindən və proqram təminatından istifadə edəcək robotlar seriyası hazırlayacaqlar. Bu robotların oktyabrda satışa çıxarılacağı gözlənilir.
Son iki ildə Unitree tərəfindən satılan insanabənzər robotların əksəriyyəti universitetlərə, laboratoriyalara və digər tədqiqat təşkilatlarına göndərilib. Orada mütəxəssislər proqram təminatının robotların aparat hissəsi ilə qarşılıqlı əlaqəsini öyrənirlər. Bu robotların yalnız az bir hissəsi real iş görür.
Bu gün insanabənzər robotlar artıq zavodlarda çalışırlar. UBTech modelləri elektromobil istehsalı sexlərində qutuları daşıyır və ən sadə əməliyyatları yerinə yetirirlər.
Lakin onların səmərəliliyi hələ insan səviyyəsindən xeyli aşağıdır. UBTech-dən Maykl Tamın sözlərinə görə, hazırda robotlar insanın yerinə yetirdiyi iş həcminin yalnız 30%-nin öhdəsindən gəlirlər. Şirkət qarşısına iddialı məqsəd qoyub: bu göstəricini cari ildə 50%-ə çatdırmaq.
Tokiodakı Humanoids Summit tədbirində Unitree-nin direktoru Syaoli Çen daha fundamental problemi xatırladıb. İnsanabənzər robotlara marağın artmasına və şirkətin bu sahədəki tədbirlərdə fəal iştirakına baxmayaraq, əsas məsələ hələ həllini tapmayıb: maşınlara dinamik və gözlənilməz şəraitdə mürəkkəb qərarlar qəbul etməyi öyrətmək.
Ekspertin sözlərinə görə, məhz bu, qarşıdakı illər ərzində üzərində işlənilməli olan uzunmüddətli məqsəddir. / banker.az