İlon Maskın gələcəklə bağlı baxışı

İlon Mask öz etirafına görə, müasir dövrün Kassandrasıdır: o, gələcəyi bir çoxlarından daha yaxşı proqnozlaşdırır, lakin insanların ona inanmamasına məhkumdur. "İnsanlar anlamırlar ki, danışdığım hər şey gec-tez baş verəcək", — o, The Economist nəşrinin The Insider layihəsi üçün verdiyi 90 dəqiqəlik müsahibədə bildirib. Söhbət Tesla-nın Texasdakı nəhəng zavodunda baş tutub. Burada elektromobillər konveyerdən özləri hərəkət edərək çıxırlar. Maskın proqnozları bəzən narahatedici, bəzi məqamlarda isə tamamilə qəribə səslənir.
O hesab edir ki, cəmi beş ildən sonra süni intellekt sistemləri bütün bəşəriyyətin məcmu intellektini üstələyə bilər. On ildən sonra iş yerlərində robotların yayılması "heyrətamiz bolluq" dövrünün başlanmasına səbəb olacaq və həmin vaxt pul öz mənasını itirəcək. İyirmi ildən sonra isə Maskın uzun illərdir səfər etmədiyi Böyük Britaniyanı vətəndaş müharibəsi bürüyəcək.
Bu proqnozlara inanıb-inanmamaq ayrıca məsələdir. Lakin yaxınlarda qısa müddətə dünyanın ilk trilyonçusuna çevrilən Maskın sözlərinə qulaq asmağa dəyər. Tesla və tamhüquqlu süni intellekt konqlomeratına çevrilmiş SpaceX-in rəhbəri kimi İlon Mask qarşıdakı onilliklərin simasını formalaşdırır. Onun maliyyə təsiri və mühəndislik uğurları Maskı ABŞ administrasiyasından Ukrayna cəbhəsinədək qlobal arenanın əsas oyunçularından birinə çevirir. X sosial şəbəkəsində 240 milyon istifadəçini əhatə edən auditoriyası isə onun şəxsi və çox vaxt təxribatçı baxışlarını real nəticələr doğuran böyük siyasət amilinə çevirir.
Qara çəkmələr və arxasında özünün Grok çat-botunun loqosu olan dəri gödəkçə geyinmiş Mask elektromobillərin kütləvi istehsalını qurmağa və bütün proqnozlara rəğmən kosmosa təkrar istifadə olunan raketlər göndərməyə imkan verən həmin polad iradəni nümayiş etdirirdi. Eyni zamanda o, öz reallığını formalaşdırmaq niyyətində nə qədər qətiyyətli olduğunu da göstərirdi — hətta bu, onun ekspertiza sahəsindən kənara çıxan məsələlərdə barışmaz mövqe tutmasına gətirib çıxarsa belə.
Bu, SpaceX səhmlərinin ilkin kütləvi yerləşdirilməsindən sonra Maskın verdiyi ilk böyük müsahibədir. Ticarət başlayandan qısa müddət sonra şirkətin dəyəri 2,6 trilyon dollara yüksəlib, lakin sonradan 1,6 trilyon dollara düşüb — bu, ilkin göstəricidən beşdəbir aşağıdır. Söhbətin əsas mövzusu süni intellekt olub. Texnologiyanın potensialını qiymətləndirən Mask onun insanı bir gün ərzində "heyranlıqdan dəhşətə" keçirə bilən ikili xarakterini vurğulayır. Buna baxmayaraq, onun hazırkı fəlsəfi mövqeyi təmkinli optimizm üzərində qurulub.
Bununla belə, belə baxış Maskın maraqları ilə də uğurlu şəkildə üst-üstə düşür. O əmindir ki, zamanla süni intellekt və robotlar rəqəmsal və fiziki tapşırıqların böyük hissəsini öz üzərinə götürəcək və insan əməyini "məcburi olmayan" fəaliyyətə çevirəcək. Bunun üçün onun xAI şirkəti — indi SpaceXAI adlandırılır — proqramlaşdırma kimi koqnitiv tapşırıqları yerinə yetirən sistemlər hazırlayır. Tesla isə paralel olaraq insanabənzər robotlar istehsal edir. Mask bütün bu süni intellekt infrastrukturunu kosmosda yerləşdirilən məlumat mərkəzləri hesabına enerji ilə təmin etməyi planlaşdırır.
Onun fikrincə, insanlar işsiz qalarsa, onlara "universal yüksək gəlir" təmin etmək üçün sərvətin genişmiqyaslı şəkildə yenidən bölüşdürülməsinə ehtiyac yarana bilər. Dünyanın ən varlı adamı "trilyonlarla dollar vergi" ödəməyə hazır olduğunu desə də, eyni zamanda on ildən sonra pulun ümumiyyətlə əhəmiyyətini itirəcəyini iddia edir. Buna görə də Maskın fikrincə, hökumətlər sadəcə "insanlara çeklər verməlidir". Maşınların sonsuz həcmdə məhsul və xidmət istehsal etdiyi şəraitdə əsas problem inflyasiya deyil, deflyasiya olacaq.
Mask süni intellekt sistemlərinin artan gücünün ciddi risklər yaratdığını qəbul edir. Qabaqcıl modellərin imkanlarının sürətlə genişləndiyini qeyd edən sahibkar Google DeepMind-in həmtəsisçisi Demis Hassabis-in son təklifini inkişaf etdirir: ABŞ hökuməti özünütənzimləyən qurum yaratmalıdır və sektor həmin qurum vasitəsilə öz modellərini mümkün təhlükələr baxımından sınaqdan keçirməlidir.
Mask hesab edir ki, bu təşəbbüs Çinə də şamil olunmalıdır. Aparıcı süni intellekt laboratoriyalarına, o cümlədən Çin şirkətlərinə ən yeni modellər istifadəyə verilməzdən əvvəl bir-birinin sistemlərini yoxlamaq üçün bir-iki həftə vaxt verilməli, aşkarlanan bütün risklər barədə Vaşinqton və Pekin hakimiyyətlərinə məlumat təqdim edilməlidir.
"Rəqiblər bir-birinin fırıldaq etməməsinə nəzarət edə biləcəklər", — Mask izah edir.
O, hətta modellərin təhlükəsizliyi naminə OpenAI-ın rəhbəri Sem Altmanla barışmağa da hazırdır. Onların arasında süni intellekt laboratoriyasını birlikdə yaratdıqları dövrə gedib çıxan qarşılıqlı ittihamlarla bağlı məhkəmə çəkişməsi davam edir.
"Günün sonunda danışmaq lazım gəlsə, danışacağıq", — Mask bildirir və əlavə edir ki, ola bilsin, onların hər ikisi "bütün dünyanın rifahı naminə şəxsi fikir ayrılıqlarını bir kənara qoymalı olacaq".
Görünür, Mask Çin süni intellekt laboratoriyalarının yüksəlişindən sektorun digər liderləri, məsələn, Anthropic-in rəhbəri Dario Amodei qədər narahat deyil. O, Moonshot AI şirkətinin bu ay təqdim etdiyi Kimi K3 kimi yeni məhsullardan təsirlənib və Çin süni intellekt şirkətlərinin zamanla liderə çevrilmək üçün "yaxşı şanslarının" olduğunu düşünür.
Arqument kimi o, Çində enerji təchizatının həcminin ABŞ-dakı göstəriciləri xeyli üstələməsini və ölkənin robotları kütləvi şəkildə istehsal etmək qabiliyyətini göstərir. Bununla yanaşı, Mask Çin robotlarının bir-birini başından vurduğu videoları "kifayət qədər əyləncəli" hesab etdiyini də etiraf edir.
Mask Tramp administrasiyasındakı bəzi məmurların Amerika şirkətlərinə Çin modellərindən istifadəni qadağan etmək cəhdlərinə qarşı çıxır. Onun fikrincə, belə bir qadağa həmin modellərin yaradıcılarının "süni intellekt yarışında" qalib gəlməsinə çətin ki, mane olsun.
O düşünür ki, Çin sonda ABŞ-ın ixrac məhdudiyyətləri nəticəsində yaranmış qabaqcıl çip çatışmazlığını öz litoqrafiya qurğularını hazırlamaqla aradan qaldıracaq. Hazırda belə avadanlığın olmaması ölkəyə kifayət qədər yüksək məhsuldarlıqlı prosessor istehsal etməyə imkan vermir.
Ən qabaqcıl litoqrafiya sistemlərinin satışında hazırda inhisarçı mövqeyə malik şirkət Niderlandın ASML şirkətidir. Ona bu sistemləri ABŞ-ın əsas geosiyasi rəqibinə tədarük etmək qadağan olunub. Lakin Maskın sözlərinə görə, Çin "litoqrafiya probleminin həllinə insanların çoxunun düşündüyündən daha yaxındır".
Sahibkar sahib olduğu hakimiyyətin miqyası barədə açıq danışmaqdan çəkinmir. O əmindir ki, nəticədə süni intellekt demək olar ki, hər şeyə nəzarət edəcək.
Maskın SpaceX üzərində nəzarəti — şirkətin səhmlərinin 80%-dən çoxu ona məxsusdur — şirkətin uzunmüddətli məqsədinin həyata keçirilməsinə zəmanət verməlidir. Bu məqsəd bəşəriyyəti planetlərarası növə çevirmək və Marsda koloniya yaratmaqdır. Hətta bu plan qısamüddətli mənfəətə zərər vursa belə, ondan imtina edilməyəcək.
Maskın Amerika siyasətinə təsirinə gəlincə, onun pulu və nüfuzu Donald Trampın 2025-ci ildə hakimiyyətə qayıtmasına kömək edib. Mask özü də qısa müddət ərzində federal bürokratiyanın azaldılması istiqamətində aparılan işlərə rəhbərlik edib. Lakin sahibkar etiraf edir ki, bu prosesə "həddindən artıq aludə olub".
"Düzünü desəm, bir qədər həddimi aşdım", — o bildirir.
Buna baxmayaraq, Mask geosiyasətə təsir göstərmək imkanından imtina etmək niyyətində deyil. SpaceX-in əlçatmaz regionlarda rabitə təmin edən Starlink peyk şəbəkəsi münaqişə şəraitində Ukraynanı dəstəkləmək üçün fəal şəkildə istifadə olunsa da, Mask hər hansı sülh razılaşmasının Rusiyanın xeyrinə ərazi güzəştlərini nəzərdə tutmalı olduğunu israrla bildirir.
O, Avropanın ifrat sağ qüvvələrinin mediada təqdim edilməsini "yalan, çaşdırıcı və absurd" adlandırır. Maskın fikrincə, söhbət təhlükəsiz şəhərlər, etibarlı sərhədlər və dövlət vəsaitlərinin ağıllı xərclənməsini istəyən "adi insanlardan" gedir.
Onun Böyük Britaniyanın gələcəyi ilə bağlı skeptik proqnozları fərqli mədəni dəyərlərə malik regionlardan gələn miqrasiya axınının sistemli böhrana səbəb ola biləcəyi qənaətinə əsaslanır.
Müsəlman icmasına qarşı qərəzli münasibət göstərməsi ilə bağlı tənqidlərə cavab verən Mask vurğulayıb ki, o, yalnız hüquq qaydasına riayət edilməsinin və ənənəvi Qərb normalarının qorunmasının tərəfdarıdır.
Bununla yanaşı, o əlavə edib ki, aparıcı dünya mediası, onun fikrincə, bu çağırışların miqyasını gizlətməyə və ya olduğundan kiçik göstərməyə meyillidir.
Amerikadan kənardakı gələcəklə bağlı bu qaranlıq mənzərənin onun süni intellekt haqqında utopik baxışları ilə necə uzlaşdığı aydın deyil. Hərçənd bəzən Maskın özü də bütün bunların nə dərəcədə məntiqli olduğuna şübhə edir.
O etiraf edir ki, bəzən Kainatın yadplanetlilər tərəfindən yaradılmış kompüter simulyasiyası olması nəzəriyyəsi ona inandırıcı görünür.
"Mənim etdiklərim o qədər absurddur ki, bunların gerçək olduğuna inanmaq çətindir", — Mask bildirir. / banker.az