Maaşlardan yığılan vergi 21% artıb

Azərbaycanda 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında fiziki şəxslərin gəlir vergisi üzrə dövlət büdcəsinə 1 milyard 412,6 milyon manat vəsait daxil olub. Ötən ilin eyni dövründə bu göstərici 1 milyard 168,4 milyon manat təşkil edib. Beləliklə, daxilolmalar illik müqayisədə 244,2 milyon manat və ya 20,9% artıb. Fiziki şəxslərin gəlir vergisinin dövlət büdcəsinin ümumi gəlirlərində payı isə 4,98%-dən 5,99%-ə yüksəlib.

Biznes.az xəbər verir ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, hesabat dövründə dövlət büdcəsinin ümumi gəlirləri 0,5% artaraq 23 milyard 594,5 milyon manata çatıb. Bununla da fiziki şəxslərin gəlir vergisi üzrə daxilolmaların artım tempi büdcənin ümumi gəlirlərində qeydə alınan artımdan xeyli yüksək olub. Sözügedən verginin ÜDM-də payı da ötən ilin eyni dövründəki 1,6%-dən 1,9%-ə yüksəlib.

2026-cı ilin dövlət büdcəsində fiziki şəxslərin gəlir vergisi üzrə ümumilikdə 2 milyard 379,3 milyon manat daxilolma proqnozlaşdırılıb. İlin ilk yeddi ayının nəticələrinə əsasən, illik proqnozun təxminən 59,4%-i yerinə yetirilib.

Vergi daxilolmalarında qeydə alınan artım fiziki şəxslərin gəlir vergisi rejimində mühüm dəyişikliklərin qüvvəyə mindiyi dövrə təsadüf edir. 2019-cu ildən qeyri-neft-qaz sektorunun özəl bölməsində çalışan şəxslərin 8 min manatadək aylıq əməkhaqqına tətbiq edilən sıfır faizli gəlir vergisi güzəşti 2025-ci ilin sonunda başa çatıb.

2026-cı il yanvarın 1-dən bu sektorda 2 500 manatadək vergi tutulan aylıq gəlirə 3%, 2 500-8 000 manat arasındakı gəlirə 75 manat və 2 500 manatdan yuxarı hissənin 10%-i, 8 000 manatdan çox gəlirə isə 625 manat və artıq hissənin 14%-i həcmində vergi tətbiq edilir.

Aşağı gəlirli işçilər üçün keçidin mərhələli həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. 2 500 manatadək gəlirlər üzrə vergi dərəcəsi 2027-ci ildə 5%-ə, 2028-ci ildən etibarən isə 7%-ə yüksələcək. Əsas iş yerində aylıq gəliri 2 500 manatadək olan işçilər üçün gəlirin 200 manatlıq hissəsinin vergidən azad olunması qüvvədə saxlanılıb. Məsələn, 1 000 manat əməkhaqqı alan şəxsin gəlir vergisi 800 manat üzərindən hesablanır və 24 manat təşkil edir.

Dövlət Vergi Xidməti dəyişikliklərin mərhələli şəkildə tətbiq olunmasını əmək bazarında vergi yükünün kəskin artmasının və qeyri-rəsmi məşğulluğa keçid riskinin məhdudlaşdırılması ilə izah edib. Qurumun təqdim etdiyi məlumatlarda muzdlu işçilərin böyük hissəsinin 2 500 manatadək gəlir əldə etdiyi və bu qrup üzrə fiskal yükün mərhələli artırılmasının nəzərdə tutulduğu qeyd olunur.

İqtisadçı Rəşad Həsənov 2026-cı ilin aprelində bildirib ki, 2019-cu ildə tətbiq edilən güzəştlər əmək münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsinə və əmək müqavilələrinin sayının artmasına müsbət təsir göstərib. Onun qiymətləndirməsinə əsasən, güzəşt müddətində təxminən 300-400 min yeni əmək müqaviləsi bağlanıb, eyni zamanda rəsmi müqavilələrdə göstərilən əməkhaqqı məbləğləri yüksəlib.

Ekspertin fikrincə, güzəşt müəyyən dərəcədə öz funksiyasını yerinə yetirsə də, hazırkı şəraitdə əməkhaqqından yenidən vergi tutulması işçilərin alıcılıq imkanlarını azalda və uzunmüddətli dövrdə əmək münasibətlərinin bir hissəsinin yenidən qeyri-rəsmi sektora keçməsi riskini yarada bilər.

Bununla yanaşı, 1,41 milyard manatlıq daxilolmanın artımının hansı hissəsinin məhz 2026-cı ildən qüvvəyə minən yeni vergi dərəcələri ilə bağlı olduğu Dövlət Statistika Komitəsi və Dövlət Vergi Xidmətinin açıqlamalarında ayrıca göstərilmir.