Banklar biznesdən daha çox əhalidən faiz gəlirləri qazanır

Azərbaycanın bank sektorun mənfəət generasiyası imkanları yaxşılaşır. 2023-cü ilin birinci yarımilində bank sisteminin xalis mənfəəti 563 mln. manat təşkil etmişdir ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 40% və ya 162 mln. manat çoxdur. 
Marja.az-ın məlumatına görə, 2023-cü ilin ilk yarısında 22 bank mənfəətlə, 2 bank isə zərərlə fəaliyyət göstərmişdir. Mənfəətlə fəaliyyət göstərən 22 bankın cəmi xalis mənfəəti 580 mln. manat, zərərlə fəaliyyət göstərən 2 bankın cəmi zərəri isə 17 mln. manat olmuşdur. Ümumilikdə, son 5 ildə bank sektorunun mənfəətlilik göstəricilərində müsbət dinamika müşahidə edilir ki, bu həm sektor, həm də fərdi bank səviyyəsində baş vermişdir.
Mərkəzi bankın 2023-cü ilin 1-ci yarısı üzrə Maliyyə Sabitliyi Hesabatında bildirilir ki, xalis mənfəətin artımının əsas drayveri kimi xalis faiz gəlirləri çıxış etmişdir. Belə ki, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə xalis faiz gəlirlərinin 296 mln. manat və yaxud 32% artması bank sektorunun nominal mənfəətliliyinin artımını şərtləndirən əsas faktor olmuşdur. Əlavə olaraq, məqsədli ehtiyatlar üzrə xərclərin 46 mln. manat (37%) azalması, eyni zamanda, qeyri-faiz gəlirlərinin 64 mln. manat və ya 12% artması mənfəət marjasının artımını şərtləndirmişdir. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə cari ilin ilk yarısında qeyri-faiz xərclərinin 24% və ya 203 mln. manat artdığı müşahidə edilir.
Bankların qeyri-faiz xərcləri artsa da, artan faiz və qeyri-faiz gəlirləri fonunda sektorun səmərəliliyi sabit qalmışdır. Bank sektorunun qeyri-faiz xərcləri əmək haqqı və digər kompensasiya növləri, habelə, göstərilmiş xidmətlər üzrə haqq və komissiya xərcləri hesabına artsa da, əsas səmərəlilik göstəricisi hesab olunan qeyrifaiz xərclərinin xalis məcmu gəlirə nisbəti ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə sabit olaraq qalmışdır. Belə ki, 2023-ci ilin birinci yarımilində qeyri-faiz xərclərinin xalis məcmu gəlirə nisbəti 58% olmuşdur. 
Bankların faiz gəlirləri əsasən istehlak və biznes kreditləri hesabına formalaşmışdır. 2023-cü ilin ilk yarısı ərzində sektorun faiz gəlirləri 33% (411 mln. manat), faiz xərcləri isə 36% (108 mln. manat) artaraq müvafiq olaraq 1.7 mlrd. və 405 mln. manat təşkil etmişdir. Faiz gəlirlərinin əsas hissəsi ötən ildəki kimi istehlak kreditləri (562 mln. manat) və biznes kreditləri üzrə (551 mln. manat) formalaşmışdır. 2022-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə nəzərçarpan artım digər faiz gəlirləri üzrə olmuşdur (91% və ya 227 mln. manat) ki, bu artım da əsasən banklardakı depozitlər (87 mln. manat), qiymətli kağızlar( 71 mln. manat) və faizli nostro hesablar (47 mln. manat) əsasında formalaşmışdır
Bankların faiz xərclərinin əsas hissəsini fiziki şəxslərin depozitləri üzrə xərclər təşkil edir. Bankların əsas dayanıqlı maliyyələşmə mənbəyi kimi çıxış edən fiziki şəxslərin depozitləri faiz xərclərinin də əhəmiyyətli hissəsini (52% və ya 210 mln. manat) formalaşdırır. Faiz xərclərinin digər əsas istiqamətləri hüquqi şəxslərin depozitləri və maliyyə institutlarının kreditləridir.