İlon Maskın mobil rabitə bazarını dəyişdirmək planı

Son aylarda İlon Mask uzun müddətdir reallaşdırmaq istədiyi arzusuna çatmaq üçün ABŞ-nin ən böyük telekommunikasiya şirkətlərinin rəhbərlərinə müraciət edib.
Sahibkar Verizon və digər korporasiyaların rəhbərliyindən SpaceX-ə onların genişmiqyaslı şəbəkələrindən istifadə imkanı yaratmağı istəyib. Bu, şirkətə öz brendi altında mobil rabitə operatoru yaratmağa imkan verəcəkdi. Lakin Mask rədd cavabı alıb. Nəticədə Verizon, T-Mobile və AT&T şirkətlərinin hər üçü SpaceX-in təklifinə "yox" deyib.
SpaceX-in mobil rabitə bazarının tamhüquqlu iştirakçısına çevrilməsinə imkan verəcək razılaşma ehtimalı iri operatorları ciddi narahat edib. Sektorda Maskın mövcud biznes modelini kökündən dəyişə biləcəyindən ehtiyat edirlər. Bu barədə telekommunikasiya sahəsində çalışan təxminən on mənbə müsahibələrində danışıb. Onlar məxfi və hələ də davam edən danışıqlardan söhbət getdiyi üçün adlarının açıqlanmaması şərti ilə məlumat veriblər.
İndi isə görünür, Mask məqsədinə çatmaq üçün alternativ yol tapıb. Söhbət əsasən aşağıgəlirli müştərilərə xidmət göstərən büdcə operatoru Boost Mobile-dan gedir.
Vəziyyətlə tanış olan iki mənbənin sözlərinə görə, son aylarda SpaceX Boost Mobile-ın ana şirkəti EchoStar ilə öz brendi altında mobil rabitə xidmətlərinin göstərilməsi barədə danışıqlar aparıb.
SpaceX-in baş direktoru razılaşmanın müzakirəsində şəxsən iştirak edib. Mənbələrin bildirdiyinə görə, ötən ay o, EchoStar-ın Direktorlar Şurasının sədri Çarli Ergenlə görüşüb. Potensial razılaşma ya Boost Mobile-ın satın alınması, ya da operatorun AT&T və T-Mobile-ın ABŞ bölməsindən icarəyə götürdüyü şəbəkələrə çıxış əldə edilməsi ilə nəticələnə bilər.
Bu icarə müqavilələrinə çıxış əldə etmək SpaceX üçün böyük uğur olardı. Belə alternativ yol Maska ABŞ-nin mobil rabitə bazarı uğrunda rəqabətə qoşulmaq imkanı verə bilər. MoffettNathanson analitik şirkətinin qiymətləndirməsinə görə, bu bazarın həcmi 235 milyard dollardır. Bununla belə, mənbələr qeyd edirlər ki, xidmətin faktiki istifadəyə verilməsi üçün SpaceX-ə infrastrukturun birbaşa sahiblərinin razılığı lazım gələ bilər.
SpaceX raket buraxılışları və peyklərin orbitə çıxarılması sahəsində qazandığı uğurlarla tanınsa da, Mask dəfələrlə şirkəti öz texnologiyaları əsasında ən müxtəlif xidmətləri təqdim edən nəhəng korporasiyaya çevirmək niyyətini açıqlayıb.
Biznesin şaxələndirilməsi gəlir axınının təmin edilməsi üçün vacibdir. Maskın hesablamalarına görə, şirkətin illik gəliri artıq 2027-ci ildə 1 trilyon dollara çatmalıdır. Bu isə sahibkarın fikrincə, zamanla bütün dünya iqtisadiyyatının həcmindən də böyük ola biləcək şirkət dəyərləndirməsini əsaslandırmağa imkan verəcək.
"Mobil rabitə sənayesinin veteranları şahmat taxtasına baxır, mövcud fiqurları görür və həll yolu tapa bilmirlər", – deyə Mask bu yaxınlarda bildirib. "Onlar başa düşmürlər ki, SpaceX bütün strateji mənzərəni kökündən dəyişən tamamilə yeni fiqurlar yaradır".
Verizon və EchoStar şərh verməkdən imtina ediblər. AT&T və T-Mobile isə müvafiq sorğulara cavab verməyiblər. SpaceX nümayəndələri və Maskın özü də sualları cavabsız qoyublar.
Üç mənbənin sözlərinə görə, tezliklərin icarəsi üzrə standart müqavilə adətən əsas şəbəkə operatorunun birbaşa razılığı olmadan yeni alıcıya ötürülə bilməz.
Danışıqların gedişindən xəbərdar olan iki mənbə bildirir ki, SpaceX hazır yerüstü mobil rabitə şəbəkəsinə çıxış əldə etməyə çalışır. Məqsəd 12 mindən çox peykdən ibarət qruplaşmanı güclü gəlir mənbəyinə çevirmək və əsas hədəfə, Marsda insan məskəninin yaradılmasına daha da yaxınlaşmaqdır.
Marsda yaradılacaq istənilən koloniyanın etibarlı rabitəyə ehtiyacı olacaq. Peyk rabitəsi texnologiyalarının mənimsənilməsi isə bu ehtiyacın ödənilməsində əsas rol oynaya bilər.
Mask və SpaceX-in yüksəkvəzifəli rəhbərləri iri mobil rabitə operatoru yaratmaq niyyətlərini açıq şəkildə ifadə edirlər. İnvestorlarla bu yaxınlarda keçirilən konfrans zəngi zamanı SpaceX-in maliyyə direktoru Bret Consen şirkətin məqsədini birbaşa açıqlayıb: "ABŞ-də iri mobil rabitə operatoruna çevrilmək".
Ötən ay SpaceX 8 milyard dollar dəyərində simsiz rabitə tezliklərindən istifadə lisenziyalarını almağa razılaşıb. Bu tezliklər peyk siqnalının çatmadığı ərazilərdə mobil rabitənin təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulub.
"Bu, SpaceX-in bütün Amerika ərazisində tam mobil rabitə əhatəsini təmin etməsi üçün lazım olan tezliklər sisteminin sonuncu, həyati əhəmiyyətli elementidir", – deyə Mask X sosial şəbəkəsində yazıb.
Bununla belə, ekspertlər bu məqsədə çatmaq yolunda ciddi maneələr görürlər. Milyonlarla mobil telefon böyük şəhərlərdə cəmləşib və belə ərazilərdə peyklərə birbaşa qoşulma səmərəli deyil.
Peyk sənayesi üzrə analitik və TMF Associates şirkətinin prezidenti Tim Farrar qeyd edir ki, hazırda SpaceX peyklərindən gələn siqnal binaların daxilində və sıx şəhər tikintisi şəraitində sabit rabitəni təmin edəcək qədər güclü deyil. Onun sözlərinə görə, Boost səviyyəsində bir operatorla razılaşma SpaceX-ə peyk əhatəsini yaxşılaşdırmaq üzərində işlədiyi müddətdə ənənəvi mobil rabitə qüllələri vasitəsilə xidmət göstərməyə imkan verərdi.
İri telekommunikasiya şirkətlərinin rəhbərləri Maskın hazırda SpaceX-də mövcud olmayan geniş yerüstü qüllə və anten infrastrukturunu yarada biləcəyinə açıq şəkildə şübhə ilə yanaşırlar.
Verizon-un baş direktoru belə infrastrukturun qurulması üçün SpaceX-ə dörd-altı il lazım olacağını bildirdikdən sonra Mask bu işi təxminən iki dəfə daha sürətli başa çatdıracağını deyib. Qeyd etmək lazımdır ki, SpaceX rəhbəri əvvəllər də layihələrin icra müddətləri ilə bağlı həddindən artıq nikbin proqnozları ilə tanınıb.
Polen Capital şirkətinin portfel meneceri Dryu Kapps hesab edir ki, ənənəvi mobil rabitə operatorları Maskın infrastruktur yaratmaq imkanlarını əbəs yerə qiymətləndirmirlər. O, buna misal olaraq Tesla-nın dünya üzrə hazırda 80 min elektrik avtomobili doldurma stansiyasını əhatə edən qlobal Supercharger şəbəkəsinin qurulmasını göstərib. Onun fikrincə, telekommunikasiya nəhənglərinin həm narahat olmaq, həm də qıcıqlanmaq üçün kifayət qədər səbəbi var.
Kapps qeyd edir ki, Mask ən yüksək səviyyədə yüz milyonlarla müştəriyə məlumat ötürülməsi xidmətlərini indiyədək mövcud olmuş biznes modelindən qat-qat səmərəli üsulla təqdim edə biləcəyini bəyan edir.
ABŞ-nin ən böyük mobil rabitə operatorları hələlik Maskın ideyalarını reallıqdan uzaq hesab edərək rədd edirlər. Bununla belə, fond bazarında bu konsepsiyalar investorlar arasında getdikcə daha çox dəstək qazanır.
Eyni zamanda Kapps vurğulayır ki, Maskla açıq və ya qeyri-rəsmi şəkildə əməkdaşlığa ilk razılıq verən operator rəqibləri qarşısında nəhəng üstünlük əldə edə bilər.
"Bu, son dərəcə mühüm strateji çağırışdır", – deyə ekspert qeyd edir. "Beş ildən sonra vəziyyət belə görünəcək: ya onların heç biri yerindən tərpənməyəcək, ya da yalnız biri bu addımı atacaq. Bəs nəticədə məhz həmin yeganə tərəfdaş hamıdan üstün mövqeyə yüksəlməyəcəkmi?"
Müəlliflər: Faiz Siddiqi, Peyşens Haqqin