Hörmüz böhranı: qlobal enerji bazarı İrandakı müharibə səbəbindən bir milyard barel neft itirəcək

Hörmüz böhranı: qlobal enerji bazarı İrandakı müharibə səbəbindən bir milyard barel neft itirəcəkLozannada keçirilən "FT Commodities Global Summit" sammitində xammal bazarının liderləri belə qənaətə gəliblər ki, Hörmüz boğazının bağlanmasının nəticələri uzun müddət hiss olunacaq və zəncirvari təsir artıq qlobal təchizat zəncirlərinə — neft emalından tutmuş ərzaq istehsalına qədər — ciddi zərbə vurur.
Gündəlik 12 milyon barel itki və infrastrukturun iflici
Fars körfəzində enerji infrastrukturuna hücumlar və Hörmüz boğazının bağlanması səbəbindən qlobal balansdan gündəlik təxminən 12 milyon barel hasilat çıxıb. Hesablama ABŞ və İsrailin fevralın sonunda İrana ilk zərbələri endirdiyi vaxtdan aparılır.
2018-ci ildən "Vitol"a rəhbərlik edən Rassel Hardinin sözlərinə görə, 1 milyard barel itki faktiki olaraq "artıq qaçılmazdır".
"Yuvarlaq desək, hazırda artıq 600–700 milyon barel itirmişik. Lakin tədarüklər bərpa olunsa belə dayanmış və ya zədələnmiş infrastrukturun tam bərpası üçün xeyli vaxt lazım olacaq", — deyə Hardi bildirib.
Miqyas çox böyükdür: 1 milyard barel dünya üzrə təxminən 10 günlük neft istehlakına bərabərdir. Bu, əvvəllər enerji təchizatını sabitləşdirmək üçün strateji ehtiyatlardan buraxılan həcmdən iki dəfədən çoxdur.
Hardi vurğulayıb ki, hazırkı böhran onun təxminən 40 illik karyerasında enerji bazarlarında ən böyük pozuntudur və hətta 1990-cı ildə İraqın Küveyti işğal etdiyi dövrdəki şokdan da daha ciddidir.
"O zaman da oxşar problemlər var idi: NEZ-lərin fəaliyyəti və xam neft tədarüklərində fasilələr. Lakin miqyas fərqli idi. Bundan əlavə, bazar daha kiçik idi və ehtiyat hasilat gücləri daha çox idi. Bu gün isə bütün sərbəst güclər Hörmüz boğazının arxasında qalıb və zərbə birbaşa bazara dəyir", — deyə Vitol rəhbəri qeyd edib.
Resessiya təhlükəsi, gübrə və mis qıtlığı
Konfrans iştirakçıları dəfələrlə xəbərdarlıq ediblər ki, boğazın blokadası uzandıqca enerji çatışmazlığı riski artır. Lakin nəticələr yalnız neft sektoru ilə məhdudlaşmır:
Ərzaq böhranı: Yaxın Şərq qaz tədarükündə fasilələr səbəbindən gübrə çatışmazlığı qlobal ərzaq bazarında şoklara səbəb ola bilər.
Xammal azalması: Fars körfəzi ölkələrindən tədarük olunan kükürd turşusunun çatışmazlığı səbəbindən mis hasilatı zəifləyir.
"Gunvor" şirkətinin baş direktoru Qari Pedersen bildirib: "Belə böyük həcmdə enerjini uzun müddət təchizat zəncirindən çıxardıqda, real nəticələr qaçılmaz olur".
Onun həmkarı, "Gunvor"un tədqiqat rəhbəri Frederik Lasser isə daha sərt proqnoz verib: əgər Hörmüz boğazı iyulun sonuna qədər açılmasa, bu münaqişə qlobal resessiyaya səbəb olacaq.
Zənginlər ödəyəcək, kasıblar resurssuz qalacaq
Hazırda təklif çatışmazlığı ən çox Asiya, Afrika və Avstraliyada hiss olunur. "Trafigura"nın baş icraçı direktoru Riçard Holtum hesab edir ki, qiymətlərin kəskin artımı qlobal iqtisadiyyata zərbə vuracaq, lakin varlı ölkələr fiziki qıtlıqdan yayınacaq.
Holtum 2022-ci ildə Rusiya-Ukrayna münaqişəsindən sonra Avropada yaranmış qaz böhranını xatırladıb: "Avropa qazının üçdə birini itirdi, amma heç bir enerji kəsintisi olmadı". Onun sözlərinə görə, qiymətlər artsa da, fiziki çatışmazlıq yaranmadı.
"Burada da eyni şey baş verəcək. Zəngin ölkələr öz istehlakçılarını qoruyacaq, aşağı ödəmə qabiliyyətinə malik ölkələr isə tələbin çökməsi ilə üzləşəcək", — deyə o bildirib.
Uoll-Stritin illüziyaları və Tramp faktoru
Trederlər və analitiklər ABŞ-nin boğazın tez açılmasına gətirib çıxaracaq razılaşma əldə etmək imkanlarına skeptik yanaşırlar. "RBC Capital Markets"in qlobal xammal strategiyası rəhbəri Helima Kroft bildirib ki, ABŞ fond indeksləri qismən investorların münaqişənin tezliklə həll olunacağına dair səhv gözləntiləri səbəbindən rekord səviyyələrə yaxın ticarət olunur.
"Bazarda belə fikir var ki, prezident Donald Tramp sadəcə Ağ evdə oturub bu münaqişəni dayandıra bilər", — deyə Kroft qeyd edib. O, bazarda məşhur olan TACO (Trump Always Chickens Out — "Tramp həmişə geri çəkilir") ifadəsini misal gətirib: "Hamı deyir ki, "o, yenə geri çəkilə bilər". Amma bu ifadəni dəyişdirsək, TACO üçün iki tərəf lazımdır".
"Hamı elə davranır ki, guya bu prosesi yalnız Tramp idarə edir. Halbuki İranın danışıqlarda hansı mövqe tutacağı ilə bağlı heç bir zəmanət yoxdur", — deyə o əlavə edib.
Neft emalı böhranı 2030-cu ilə qədər uzana bilər
Hətta optimist ssenaridə belə, neft məhsulları bazarı üçün uzunmüddətli nəticələr çox ciddi olacaq. "Energy Aspects" şirkətinin bazar analitikası direktoru Amrita Sen hesablayıb ki, əgər mayın sonuna qədər Hörmüz boğazının ötürücülük qabiliyyəti ən azı 50% bərpa olunsa, bazar yenə də 450 milyon barel neft məhsulunu (dizel və benzin) birdəfəlik itirəcək.
Senin sözlərinə görə, qlobal neft emalı sektorunda ehtiyat güclərin olmaması səbəbindən bu qədər böyük həcmdə yanacağın bərpası ən tez 2030-cu ilə qədər mümkün olacaq, o da yalnız qiymət artımı tələbi əvvəlcədən kəskin azaltmasa. / banker.az

Maraqlı     Tarix: 22 aprel 2026

Oxşar xəbərlər

Tibbi müəmma sizi çıxılmaz vəziyyətə salıb? Metagenomikanı sınayın

Həkimlər nədən xəstələndiyimizi müəyyən edə bilmədikdə, orqanizmimizdə virusların, bakteriyaların və göbələklərin genetik materialının fraqmentlərini axtara bilərlər. 2019-cu ildə Kaliforniya ştatının Fresno şəhərində yaşayan

Çin əvvəllər Qərbin nəzarət etdiyi yüksək texnologiyalı bazarları necə ələ keçirir?

Dünyada turist obyekti kimi ziyarət edilə biləcək zavodların sayı çox deyil. Lakin Xiaomi-nin nəhəng "hiperzavodu"nda şirkət iki il əvvəl istehsal xətləri üzrə ekskursiyalar təşkil etməyə başlayandan bəri 300 mində

Biz azalacağıq: dünya demoqrafik tənəzzül dövrünə daxil olur

İqtisadçılar Xesus Fernandes-Vilyaverde və Patrik Norrik hesab edirlər ki, qlobal doğum səviyyəsi artıq əhalinin sadə təkrar istehsalı həddindən aşağı düşüb — bu isə BMT-nin proqnozlaşdırdığından bir neçə onillik əvvəl ba

"Süni intellekt hamımızın ölümünə səbəb ola bilər" - Süni intellekt şirkətinin əməkdaşı istefa verdi

Süni intellekt şirkəti Anthropic-in əməkdaşı Ceykob Kokson (Jacob Coxon) süni intellektin "real güc və resurslar əldə edə biləcək fövqəlinsan sistemlərə çevrilə biləcəyini" iddia edərək şirkətdən istefa verdiyin

Yaxşı rəhbər susmamalıdır: rəy bildirməyin 4 qaydası

Davranış psixologiyası üzrə ekspert Denni Kenni narazılığı içinizdə yığıb saxlamaq əvəzinə onu düzgün şəkildə ifadə etməyi və bunun üçün dörd qaydaya əməl etməyi tövsiyə edir. Lois bunu hələ mart ayında başa düşmüşdü. Onu

Meta "Muse Spark 1.3" süni intellekt modelini istifadəyə verib

"Meta Platforms" indiyədək hazırladığı ən güclü süni intellekt modeli kimi təqdim etdiyi "Muse Spark 1.3"ü istifadəyə verib. Marja xəbər verir ki, Şirkətin Süni İntellekt üzrə Baş direktoru Aleksandr Van

Vəliyevin universitetinin xalis mənfəəti 7,6 milyon manata çatıb – 42%-lik artım

"Odlar Yurdu Universiteti" 2025-ci ili 7 milyon 572,9 min manat xalis mənfəətlə başa vurub. universitetin audit olunmuş konsolidə edilmiş maliyyə hesabatına istinadən xəbər verir ki, 2024-cü ildə ali təhsil müəssisəsini

Türkiyəyə əcnəbi tələbə axını: Say 360 mini keçib, Azərbaycan ilk sıralardadır

Türkiyə universitetlərində təhsil alan əcnəbi tələbələrin sayı son 10 ildə təxminən 4 dəfə artaraq 360 mini keçib. Tələbələrin bir qismi seriallarda gördüyü mədəniyyətə maraq göstərdiyi, digərləri isə təhsil xərclərini nəzər

Çinin yeni Arktika marşrutunun perspektivləri və gizli riskləri

Dəniz daşımalarındakı dar boğazlardan getdikcə daha çox narahat olan dünya üçün Dubai Tower gəmisinin reysi ümidverici siqnal sayıla bilər. Konteynerdaşıyan gəmi avqustun 15-də Çinin Ninbo limanından yola düşərək Şimal Buzl


iqtisadi xeberler biznes krediti leobank kart bitkoin kripto