İspaniya Cənubi Koreyanı geridə qoydu — özü də süni intellektə böyük mərc etmədən

2010-cu illərin ağır borc böhranından sonra Cənubi Avropada iqtisadi yüksəliş artıq açıq fakta çevrilib. Lakin İspaniya yeni rekordlar müəyyənləşdirməyə davam edir. Bu yaxınlarda ölkənin illik ümumi daxili məhsulu Cənubi Koreyanın göstəricisini üstələyib və bu, İspaniyaya "iki trilyonluq klub"a — iqtisadiyyatı 2 trilyon dollardan çox olan dövlətlər sırasına — daxil olmağa imkan verib. Bu gün İspaniyanın artım tempi G7 ölkələrinin göstəricilərini qabaqlayır, işsizlik isə 2008-ci ilin yanvarından bəri minimum səviyyəyə düşüb.
Bəs bu qabaqlayıcı tempə sevinməyə dəyərmi? Madrid üçün son dəfə bu qədər nikbin perspektivlər daşınmaz əmlak bazarında nəhəng köpüklə nəticələnmişdi. Həmin köpük partlayanda bunun bütün avrozona üçün dramatik nəticələri olmuşdu.
Lakin hazırkı artım xeyli daha dayanıqlı görünür. İspaniya bu il ÜDM-in 2,6% artacağını proqnozlaşdırır. Bu göstərici süni intellektin inkişafı sayəsində texnoloji bum yaşayan Cənubi Koreyanın sürətli tempi ilə müqayisə edilə bilər. Bununla belə, İspaniyanın uğuru konkret bir sektorun həddindən artıq qızmasına bağlı deyil: ölkənin əsas ixrac maddələri hələ də avtomobillər və aqrar-sənaye kompleksidir, yüksək texnologiyalar deyil.
İspaniya iqtisadiyyatının əsas hərəkətverici qüvvəsi əmək miqrasiyası hesabına əhali artımı olub. Madrid Avropa üzrə güclənən antimigrasiya əhval-ruhiyyəsinin əksinə hərəkət edib. Hakimiyyət kütləvi leqallaşdırma həyata keçirərək ölkədə sənədsiz yaşayan bir milyondan çox əcnəbiyə yaşayış icazəsi verib.
Son yarım əsrdə İspaniyanın əhalisi 36 milyondan demək olar 50 milyon nəfərə çatıb. Real Instituto Elcano analitik mərkəzindən Uilyam Çizlettin məlumatına görə, bu, Avropa İttifaqının beş ən böyük iqtisadiyyatı arasında ən yüksək nisbi artımdır. Demoqrafik sıçrayış ölkəyə yeni işçi qüvvəsi axını təmin edib, istehlak tələbini artırıb və büdcəyə vergi daxilolmalarını əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldib.
BBVA bankının baş iqtisadçısı Rafael Domenekin qiymətləndirməsinə görə, 2022-ci ildən bəri İspaniyada yaradılmış yeni iş yerlərinin təxminən 80%-ni xaricdə doğulmuş mütəxəssislər və işçilər tutub.
Daha bir güclü hərəkətverici qüvvə turizmdir. Bu sektor milli ÜDM-in demək olar 13%-ni formalaşdırır. Cari ildə sahə tarixi rekordlarını yeniləyib: səyyahlar geosiyasi böhranın bürüdüyü Yaxın Şərqə səfərlərdən yayınaraq kütləvi şəkildə İspaniya kurortlarını seçirlər. Xüsusi rahat atmosfer — buena onda — güclü yay istiliyinə və Avropa İttifaqının xarici sərhədlərində vaxtaşırı gecikmələrə baxmayaraq, milyonlarla istirahətçini cəlb etməyə davam edir.
Xüsusilə vacib olan odur ki, bu kəskin artmış daxili tələb inflyasiyanın sürətlənməsinə gətirib çıxarmayıb. Bərpa olunan enerji mənbələrinin yüksək payına malik İspaniya enerji sistemi daxili istehlakçıları və biznesi İran ətrafındakı qeyri-sabitliyin yaratdığı qalıq yanacaq qiymətlərində kəskin sıçrayışlardan etibarlı şəkildə qoruyur.
Madridin uğurları avrozona üçün güclü müsbət siqnaldır. Avrozona Fransa-Almaniya lokomotivinin durğunluğu fonunda yeni artım mənbələrinə ciddi ehtiyac duyur. Miqrasiya böhranının təsiri altında olan müasir Avropa üçün bu, əcnəbilərin axınının nemət adlandırıldığı nadir hallardan biridir. İspan analitiklərin çoxu Latın Amerikasından gələn son köç dalğasını məhz belə qiymətləndirir.
İspaniya modelinin üstünlükləri, məsələn, hazırda Cənubi Koreyada səhm kotirovkalarını yüksəldən, lakin təchizat zəncirlərindən ciddi asılı olan süni intellekt üçün ixtisaslaşmış yarımkeçiricilər bazarından daha real və etibarlı görünür. Sabit ÜDM artımı Pedro Sançesin rəhbərlik etdiyi azlıq koalisiya hökumətinə ABŞ prezidenti Donald Trampın təzyiqinə daha inamla tab gətirməyə imkan verib. Bununla belə, Madridin NATO xərclərini hədəf göstəricilərə qədər artırmaq istəməməsi və Çin investisiyalarının cəlbinə yumşaq yanaşması digər Avropa paytaxtlarında hələ də narazılıq doğurur.
Lakin bu modelin uzunmüddətli dayanıqlılığı sual altındadır. Resurslara və sosial sahəyə, xüsusilə də çatışmayan mənzil fonduna düşən yük artıq kritik həddədir. Bu isə göstərir ki, Madrid, ola bilsin, miqrasiya axınlarını yavaşlatmalı olacaq. El País qəzetinin qeyd etdiyi kimi, İspaniya 50 milyon əhalisi olan ölkəyə çevrilib, halbuki onun infrastrukturu hələ də maksimum 40 milyon nəfərə hesablanıb. Ötən il dövlət investisiyaları ÜDM-in heç 3%-nə də çatmayıb ki, bu da Avropa İttifaqı üzrə orta səviyyədən aşağıdır. Nəticədə bir çox ispan ailəsinin yaşayış səviyyəsi bu gün 2022-ci illə müqayisədə daha aşağıdır.
Ölkədə hələlik Brexit tipli radikal anti-Avropa addımları üçün açıq ilkin şərtlər olmasa da, sağçı antiimqrasiya partiyası Vox artıq regional seçkilərdə mövqelərini gücləndirib və mühafizəkarları ölkə miqyasında hakimiyyətə qaytara bilər. Cəmiyyətin struktur problemlərin həlli üçün xərclərin artırılması tələbləri getdikcə daha gur səslənir. Vəziyyəti çətinləşdirən daha bir amil odur ki, Avropa İttifaqının antiböhran fondu NextGenerationEU-dan gələn səxavətli subsidiyalar axını başa çatmaq üzrədir. Pandemiyadan sonra bu yardımın ikinci ən böyük alıcısına çevrilmiş İspaniya maliyyələşmə üzrə son müraciətləri 2026-cı ilin yayının sonuna qədər bölüşdürməlidir.
Məhz burada Cənubi Koreyanın əsas üstünlüyü ortaya çıxır. Seul əmək məhsuldarlığını — işlənmiş bir saat hesabına istehsal həcmini — kəskin artırmağı bacarıb və Madrid gec-tez eyni rıçaqdan istifadə etməli olacaq. İspan nazirlər son illərdə iqtisadiyyatda "dərin struktur transformasiyası"ndan danışır, paytaxtda böyük investorları cəlb edən texnoloji startap bumuna işarə edirlər. Lakin Bloomberg Economics-dən Ana Andrade qeyd edir ki, ölkədə əmək məhsuldarlığının ümumi dinamikası mübahisəli olaraq qalır.
İspaniyada adambaşına ÜDM artımı ümumi iqtisadi artım qədər təsirli görünmür. Bəli, bu göstərici Yaponiyanı qabaqlamağa kifayət edib, lakin İspaniya hələ də Cənubi Koreyadan əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır. Əgər saatlıq məhsuldarlıq qiymətləndirilsə, Madrid hələ də avrozonanın liderlərindən — Almaniya, Niderland və Skandinaviya ölkələrindən — çox böyük fərqlə geri qalır.
Bu fərqi azaltmaq üçün İspaniya süni intellekt texnologiyalarına ciddi şəkildə nəzər salmağa başlayır. Hökumət artıq Barselona mərkəzli mikrosxem tərtibatçısı Openchip-də pay almaq üçün 130 milyon dollar ayırıb. Tərəfdarları bu şirkəti iddialı şəkildə "Kataloniya Nvidia-sı" adlandırırlar. Bundan başqa, hakimiyyət ölkənin əsas üstünlüyündən — ucuz "yaşıl" elektrik enerjisindən — faydalanmaq üçün data mərkəzləri şəbəkəsini genişləndirməyi planlaşdırır.
Lakin hökumətin ayrı-ayrı süni intellekt təşəbbüsləri vəziyyəti köklü şəkildə dəyişmək üçün açıq-aşkar kifayət etmir. İspan biznesinin miqyas və innovasiya səviyyəsi baxımından Avropa İttifaqı liderlərindən xroniki geri qalmasını azaltmaq üçün ölkəyə keyfiyyətcə yeni texnoloji sıçrayış lazımdır. Bu sıçrayış həm sənaye sektorunda, həm də istehlak seqmentində baş verməlidir.
Paralel olaraq Madrid istedadları cəlb etmək və saxlamaq üçün zəruri olan şəhər infrastrukturunun inkişafına vəsait yatırmalı olacaq. Bu gün vəziyyət kritikdir: Madrid və Kataloniyada kirayə və mənzil alma xərcləri mütəxəssisin orta əməkhaqqının 70%-ə qədərini udur.
Yeni yüksək texnoloji yanaşmaların sınaqdan keçirilməsi üçün əsas poliqon turizm sektoru ola bilər. Otellərdə qeydiyyatın avtomatlaşdırılması, fərdi tövsiyələr yaratmaq üçün süni intellekt bələdçilərinin tətbiqi və ya təmizlik robotları sektorun səmərəliliyini kəskin artıra bilər.
Hələlik İspaniya iqtisadiyyatı aldadıcı dərəcədə rahat "süni intellekt yoxdur — problem də yoxdur" formulu ilə inkişaf edir. Lakin uzunmüddətli perspektivdə məhz Cənubi Koreyanın yüksək texnologiyalara əsaslanan yolu avropalılar üçün daha dayanıqlı nümunəyə çevriləcək. / banker.az