Süni intellekt bizi zənginləşdirəcək, yoxsa sadəcə şirkətləri?

Süni intellekt bizi zənginləşdirəcək, yoxsa sadəcə şirkətləri?Təsəvvür edin, ölkənin ÜDM-i artır, şirkətlər rekord mənfəət açıqlayır, amma sizin maaşınız demək olar ki, dəyişmir. Süni intellekt iqtisadiyyatı daha məhsuldar edə bilər. Amma məhsuldarlığın artması avtomatik olaraq insanların maaşının eyni sürətlə artması demək deyil.
Tarixi təcrübə bunu artıq göstərir. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının məlumatına görə, yüksək gəlirli ölkələrdə 1999–2024-cü illərdə əmək məhsuldarlığı təxminən 29%, real əməkhaqları isə cəmi 15% artıb. Yəni yaradılan əlavə iqtisadi dəyərin hamısı əmək gəlirlərinə çevrilməyib.
Sİ bu fərqi daha da aktuallaşdıra bilər. Stenford Universitetinin Süni İntellekt İndeksinin istinad etdiyi tədqiqatlarda Sİ müştəri xidmətində məhsuldarlığı 14–15%, proqram təminatı hazırlanmasında 26%-ə qədər artırıb. Bunlar ayrıca şirkət və iş prosesləri üzrə nəticələrdir və bütöv iqtisadiyyata avtomatik tətbiq edilə bilməz. Amma istiqamət aydındır: eyni sayda insan daha çox məhsul və xidmət yarada bilər.
Əsas iqtisadi sual odur ki, bu yaranan əlavə gəlir kimə çatacaq?
Tutaq ki, şirkət Sİ sayəsində eyni komanda ilə 20% daha çox dəyər yaradır. Bu 20% işçilərin maaşına, istehlakçı üçün daha aşağı qiymətlərə, dövlətə daha çox vergiyə və ya şirkətin mənfəətinə çevrilə bilər. Hansının üstünlük təşkil edəcəyini texnologiyanın özü deyil, əmək bazarındakı güc balansı, rəqabət, kapital sahibliyi və dövlət siyasəti müəyyən edir.
Beynəlxalq Valyuta Fondunun araşdırmaları maraqlı paradoks göstərir: Sİ bəzi hallarda yüksək maaşlı peşələri də avtomatlaşdırdığı üçün əməkhaqqı bərabərsizliyini azalda bilər. Eyni zamanda kapital gəlirlərini artıraraq sərvət bərabərsizliyini daha da böyüdə bilər. Çünki Sİ platformalarının, şirkətlərin, səhmlərin və texnoloji kapitalın sahibləri məhsuldarlıq artımından daha birbaşa faydalanırlar. Beləliklə, ölkənin ÜDM-i arta, şirkətlərin mənfəəti yüksələ, amma orta vətəndaş bunu öz real gəlirində eyni səviyyədə hiss etməyə bilər.
Azərbaycan üçün də əsas məsələ yalnız Sİ-nin nə qədər tətbiq olunması deyil. 2025–2028-ci illər üçün Süni İntellekt Strategiyası iqtisadi transformasiya və insan kapitalını prioritetləşdirir. Növbəti mərhələdə isə Sİ sayəsində əldə olunan dividendin məhsuldarlıqla yanaşı real əməkhaqqının, əmək gəlirlərinin iqtisadiyyatda payının və ev təsərrüfatlarının gəlirlərinin necə dəyişdiyini də izləmək vacib olacaq.
Ölkələr və ya şirkətlər Sİ hesabına zənginləşə bilər. Amma həmin artım əməkhaqqına və insanların həyat səviyyəsinə keçmirsə, vətəndaş ölkənin zənginləşdiyini öz həyatında hiss etməyə bilər. Bu səbəbdən gələcəyin əsas iqtisadi göstəricisi yalnız "ÜDM nə qədər artdı?" olmamalıdır. Daha vacib sual budur: yaranan əlavə dəyərin nə qədəri əmək gəlirlərinə yönəlib.
Müəllif: Nazim Ağazadə, Süni intellekt məhsulları və rəqəmsal transformasiya üzrə Aparıcı Məhsul sahibi və ekspert, Sİ əsaslı bilixhub.com platformasının həmtəsisçisi və təlimçi. / marja.az

Maraqlı     Tarix: 18 sentyabr 2026

Oxşar xəbərlər

"İranlı nazirin Azərbaycanda təhsillə bağlı açıqlaması tamamilə yersizdir, ölkəmizin daxili işlərinə müdaxilə cəhdidir"

"İran İslam Respublikasının elm, tədqiqat və texnologiya naziri Hüseyn Simayi-Sərrafın Azərbaycanda təhsil məsələləri ilə bağlı verdiyi açıqlama təəccüb və təəssüf doğurur". Marja xəbər verirrki, bu, Azərbayca

Vəliyevin universitetinin xalis mənfəəti 7,6 milyon manata çatıb – 42%-lik artım

"Odlar Yurdu Universiteti" 2025-ci ili 7 milyon 572,9 min manat xalis mənfəətlə başa vurub. universitetin audit olunmuş konsolidə edilmiş maliyyə hesabatına istinadən xəbər verir ki, 2024-cü ildə ali təhsil müəssisəsini

Nepal və Tibetdə dağıdıcı selə nə səbəb olub?

Mənbə: . Hadisə Azərbaycandan minlərlə kilometr uzaqda, Himalay dağlarının Nepal və Çin sərhədində baş versə də, bu cür təbii fəlakətlərin necə yarandığını və bir-biri ilə necə əlaqəli olduğunu anlamaq coğrafi baxımdan mühü

Avropada restoranlarda bəxşiş vermək lazımdır? Səyahət bələdçisi izah edir

Avropada bəxşiş qaydalarını anlamaq bəzən çətin ola bilər, xüsusən də adətlər ölkədən ölkəyə dəyişdiyi üçün. Bu qısa bələdçi restoran etiketini və xidmətə görə bəxşiş qaydalarını izah edir ki, qitə boyunca daha rahat səyahə

Etimad böhranı və 40 trilyon dollarlıq borc: dünya iqtisadiyyatı niyə ABŞ-dən uzaqlaşır?

Amerikanın qlobal iqtisadi sabitliyin dayağı kimi mövqeyi əvvəlki qədər möhkəm görünmür. Tramp administrasiyası artan dövlət borcu ilə üzləşir və sanksiyalardan xarici siyasət aləti kimi daha fəal istifadə edir. Müəllif

Biz azalacağıq: dünya demoqrafik tənəzzül dövrünə daxil olur

İqtisadçılar Xesus Fernandes-Vilyaverde və Patrik Norrik hesab edirlər ki, qlobal doğum səviyyəsi artıq əhalinin sadə təkrar istehsalı həddindən aşağı düşüb — bu isə BMT-nin proqnozlaşdırdığından bir neçə onillik əvvəl ba

Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu ləğv edilir

Naxçıvan Dövlət Universiteti Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun ona qoşulması yolu ilə yenidən təşkil ediləcək. Baş nazir Əli Əsədov bununla bağlı qərar imzalayıb. Qərarla müəyyən edilib ki, Naxçıvan Dövlət Universiteti Naxçıva

"McDonald’s Azərbaycan" Badamdar qəsəbəsində yeni restoran açıb - FOTO

"McDonald’s Azərbaycan" şəbəkəsini genişləndirərək paytaxt sakinlərini sevindirməyə davam edir: şirkətin 35-ci restoranı Badamdar qəsəbəsində, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Badamdar şossesi, 210-cu giriş ünvanınd

İqtisadi modellər niyə artıq işləmir?

Gələn ay 90 yaşı tamam olacaq nüfuzlu iqtisadçıdan nə öyrənmək olar?. Bu gün mərkəzi banklar tətbiq etdikləri tədbirlərin nə dərəcədə effektiv olduğunu anlamağa çalışarkən qaçılmaz sual ortaya çıxır: uğursuzluqların səbəb


iqtisadi xeberler dollar məzənnəsi 1000 manatla biznes online pul qazanmaq depozit faizleri